گنبد علویان همدان

یکی از بناهای بی نظیر شهر همدان، گنبد علویان است. گنبد علویان، از یادگارهای مهم دوران سلجوقیان است که توسط خاندان علویان ابتدا به عنوان مسجد احداث شد و پس از آن با ایجاد سردابی در زیرزمین به مقبره آن خاندان تبدیل شد.


معماری گنبد علویان

گنبد علویان در استان همدان از لحاظ هنر گچ بری و آجرکاری از آثار ارزشمند و کم نظیر سده های میانی دوره ی اسلامی قرن های ششم و هفتم به شمار می رود. این بنا به صورت چهارضلعی در ابعاد ۱۲۲۸ در ۱۲۲۲۵ متر و ارتفاع ۱۱۱۵ متر ساخته شده است و چهار جرز ستون مانند به ارتفاع ۹۹۵ متر و قطر حدود دو متر شبیه برج در چهار گوشه، آن را در میان گرفته اند.

هریک از برج ها پنج تاق نمای فرورفته ی مثلثی به ارتفاع هشت متر، عرض یک متر و عمق نیم متر دارد که از نظر مقطع، جرزها (برج ها) را به صورت نیمی از یک ستاره ی هشت پر درآورده است.


ابعاد

در جبهه ی شمالی بنا تاق نمایی جناقی از نوع هفت و پنج به ارتفاع ۱۰ متر و عرض حدود ۵۵۵ متر دیده می شود و درون آن قابی مستطیل شکل به ارتفاع ۵۵۶۰ به صورت برجسته قرار گرفته و ورودی بنا با تاقی جناقی به عرض ۱۱۶۰ و ارتفاع ۳۳۴۰ درون آن تعبیه شده است. بر فراز ورودی و درون کادر مستطیل شکل یادشده گچ بری های برجسته لانه زنبوری شامل گل و بوته های درهم پیچیده به شکل زیبایی خودنمایی می کنند.

بر حاشیه ی خارجی کادر نیز کتیبه ای گچ بری شده شامل آیاتی از قرآن مجید به خط کوفی مشاهده می شود. پیشانی تاق نما را نیز گچ بری مثلثی و ستاره ای شکلی به صورت بدیع تزئین کرده است. بین تاق نما و برج های اطراف را نیز دو سطح مستطیل شکل هم ارتفاع با کل بنا و به عرض ۸۰ سانتی متر، پوشیده از تزئینات گچ بری و نیز دو سطح نیم دایره که با آجرهای راسته و خفه تزئین شده اند، تشکیل می دهد.

اضلاع غربی و شرقی گنبد علویان، هر کدام دو تاق نما به ارتفاع ۸۸۵ متر و عرض چهار متر دارند که درون آن ها با کادری برجسته شامل طرح های تودرتو تزئین شده است. بر فراز تاق نماها و قسمت های انتهای برج ها بقایایی از کتیبه ای آجری و برجسته به خط کوفی مشتمل بر آیات نخستین سوره ی دهر دیده می شود. سطح شبستان گنبد علویان ورودی بنا نسبت به زمین های اطراف و دیوارهای خارجی بنا در ارتفاع ۱۱۲ متر واقع شده است که اکنون هفت پله ارتباط بیرون و داخل را ممکن می کند. در هر کنج بنا دو تاقچه رفیع و نیز دو تاق نما در اضلاع غربی و شرقی قرار دارند که از تزئینات زیبای گچ بری پوشیده اند.


ویژگی های بنا

محراب گنبد علویان نیز که در ضلع جنوبی واقع شده با تزئینات بدیع گچ بری بر غنای این اثر افزوده است. نورگیرهای نزدیک به سقف روشنایی مناسبی را به محوطه ی داخلی بنا می بخشند و راه پله ای کم عرض از درون برج شمال شرقی وصول به سقف و نیز راه پله ای که به صورت غیرمتعارف درون محراب ایجاد شده است، راه یابی به سرداب بنا را که دو قبر متعلق به بزرگان خاندان علویان در آن واقع شده است، ممکن می سازند.

سرداب از شش حجره با تاق نماهای جناقی تشکیل شده است و قبور یادشده به شکل حجمی مکعب مستطیل شکل، پوشیده از آجرهای لعابدار فیروزه ای در وسط آن ها قرار گرفته اند. شکل ظاهری این بنا شبیه گنبد سرخ مراغه ساخته شده در سال ۵۴۲ هجری قمری است و ابعاد داخلی و تزئینات غنی و متراکم و در عین حال رمزآلود چشم نواز درون بنا به گنبد حیدریه ی قزوین متعلق به اوایل قرن شش هجری شباهت دارد. از این رو، گنبد علویان همدان را نیز باید از بناهای این دوره به شمار آورد.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...