گز اصفهان

یکی از معروفترین سوغات های اصفهان گز می باشد. مواد اولیه این شیرینی مطبوع و مشهور که گزانگبین است، در اطراف این شهر به عمل می آید.

سابقه تولید گز در اصفهان به ۴۵۰ سال پیش باز می گردد که درانواع مختلف آردی ، لقمه ای شامل پسته ای ، بادامی و شکلاتی در کارگاه های سنتی و صنعتی تولید می شود.

گز انگبین ریشه گیاهی به نام بته یا درخت گز است. ارتفاع این درخت کوهستانی حداکثر به دو متر می رسد و بیشتر در مناطق خوش آب و هوای بختیاری و خوانسار در دامنه کوهها به عمل می آید.

در اواخر تابستان محصول این درخت آماده برداشت می شود و دانه های برّاق و زرد رنگی مثل دانه ارزن از ساقه های این درخت بیرون می زند. در این هنگام صاحبان درختان گز باید محصول را، قبل از اینکه ریزش بارانهای پاییزی شروع شود، برداشت کنند.

جهت برداشت محصول، پوست دباغی شده گوسفند را – که تمیز و سفید می باشد و به آن دباله می گویند – زیر درختچه پهن می کنند سپس با چوب سر کجی که به همین منظور تهیه شده و آن را دگنک می نامند، به تنه درخت ضربه می زنند تا دانه های ارزن مانند، از بدنه درخت جدا شده و داخل دباله بریزد. این گزها ناخالص و با برگ و مواد دیگر مخلوط است که برای تمیزکردن آن از غربال آهنی که به همین منظور ساخته شده استفاده می شود و آن مواد ناخالص را غربال می کنند تا دانه های گز از سوراخهای غربال عبور کرده و مواد اضافی در غربال باقی بماند. در طول سال بالغ بر ده مرتبه این کار تکرار می شود که هر چه بیشتر تکرار شود، نوع محصول بعدی نامرغوب می گردد و محصول بار اول به صورت گل و از همه مرغوب تر است. مواد اضافی که در غربال باقی می ماند هم، مصارف مختلف دارد. از جمله آن مواد، گز علفی است که در پزشکی استفاده می شود. اما دانه های گز اصلی که در کیسه ها جمع آوری می شود بسیار گرانبها و ماده اصلی به شمار می آید. چنانچه قبل از برداشت محصول بارندگی بشود، از مرغوبیت گز خواهد کاست و اگر تعداد بارش بارانها زیاد باشد در آن سال، محصول قابل استفاده نمی باشد.

برای تهیه گز مرغوب نیمی از مواد مصرفی، دانه های گز گیاهی و نیمی دیگر شکر و مغز پسته و یا بادام و مواد دیگر استفاده می شود. گاهی هم بنا به سفارش متنفذین ماده ای به نام شیر خشت به گز اضافه می شود و حتی به جای آب خالص در آن آب هندوانه می رخیتند. این نوع گز سفارشی و مخصوص بوده که برای پادشاهان و رؤسای ممالک دیگر به عنوان سوغات فرستاده می شده و در بازار یافت نمی شد. اما گز بسیار مرغوب به علت کمبود و گرانی ماده اولیه، کمتر تهیه می شود. این روزها گزفروشیها برای پایین نگه داشتن قیمت، از ماده دیگری به نام بادکا که از سیب زمینی تهیه می شود، به جای گز گیاهی استفاده می کنند. اما این گز به هیچ وجه طعم و لطافت گز اصلی را ندارد. نوع دیگر گز که در جعبه های کوچک فلزی به فروش می رسد، گز انگشت پیچ است که در آن از مغز پسته و بادام استفاده نمی کنند تا سالخوردگان به راحتی آن را تناول نمایند.

گز اصفهان
مواد لازم:
ـ شکر : ۳۲‎/ ۱ پیمانه (۲۵۰ گرم)
ـ آب : ۱ پیمانه (۱۶۰ میلی لیتر)
ـ بادکا : ۳۰۰ گرم (۱ پیمانه سرخالی)
ـ سفیده تخم مرغ : ۵ عدد (۱۵۰ گرم)
ـ گلاب: ۱ قاشق سوپخوری (۱۴ میلی لیتر)
ـ مغز پسته :۲۱‎/ ۱ پیمانه (۱۵۰ گرم)

روش تهیه :
شکر و آب را روی حرارت ملایم قرار دهید تا حدی که فقط شکر آب شود. سپس بادکا را اضافه کنید. در این زمان مواد کف می کند و بالا می آید. مایه را مرتب با قاشق چوبی هم بزنید تا شهد مانند آب نبات کشی شود.
سفیده تخم مرغ را با همزن برقی بزنید تا کاملاً فرم بگیرد. برای اینکه بدانید شهد آماده است، کمی از شهد را داخل آب یخ بریزید، پس از سردشدن باید حالت شکننده پیدا کند.
مایه را از روی حرارت بردارید و مرتب هم بزنید. گلاب را به سفیده اضافه کنید و با همزن برقی بزنید. دو قاشق از شهد را داخل سفیده بریزید و با همزن خوب بزنید.
سپس محتوای کاسه سفیده را داخل شهد بریزید و هم زدن را تا زمانی که مواد گرم است (حدود ۱۰ دقیقه) ادامه دهید. باید مراقب باشید که مواد سرد نشود، زیرا خراب می شود. مواد را روی شعله پخش کن با حرارت ملایم قرار دهید تا جایی که همزن قدرت دارد با همزن بزنید. وقتی که مواد سفت شد، با قاشق به صورت پارویی هم بزنید. سپس مغز پسته را اضافه کنید.
از مایه تکه های کوچکی برداشته و آن را گردکنید و روی مقداری آرد با کمک کاردک فرم دهید.
ـ نکته
برای امتحان مقداری از گز را بگذارید تا خنک شود، وقتی در دست غلطاندید، اگر به دست نچسبید آماده است.
ـ پیشنهاد
در صورت دلخواه پس از فرم دادن برای اینکه مرتب تر شود، می توان قالب زده سپس در آرد غلتاند.

جایگزین
می توانید به جای مغز پسته از مغز بادام استفاده کنید.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...