گردشگری روستایی ؛ راهبردی برای توسعه

گردشگری در هر فضای جغرافیایی در روندی از تطبیق پذیری جاذبه ها، سکونتگاه ها و تسهیلات موردنیاز انجام می گیرد. گردشگری روستایی یکی از انواع گردشگری است که با بسیاری از الگوهای دیگر گردشگری پیوند دارد، ولی وجه مشخصه آن استقرار در نواحی روستایی است. این نوع از گردشگری امروزه یکی از مردمی ترین اشکال توریسم محسوب می شود که با علاقه به تفریح در مناطق روستایی آغاز شد و برای اولین بار در واکنش به افزایش شهرنشینی و صنعتی شدن در قرن ۱۹ رشد یافت. امروزه در بسیاری از نواحی روستایی، گردشگری از حالت انفعالی به عاملی پویا و موثر بر تغییرات و کنترل چشم انداز اجتماعات روستایی مبدل شده است.
از سوی دیگر، سرمایه اجتماعی را می توان به عنوان زیربنای توسعه گردشگری به خصوص در نواحی روستایی به شمار آورد. در همین رابطه باید به پیامدهای توسعه گردشگری اشاره کرد که به عنوان یک فعالیت پررونق می تواند سرمایه های مختلف نواحی روستایی را با تحول همراه سازد. توجه به مقوله گردشگری روستایی از دهه های ۱۹۵۰ به بعد گسترش یافت و طی سالیان اخیر توسعه و رونق آن به عنوان یکی از راهبردهای مهم و اساسی در رشد و توسعه نواحی روستایی، توجه صاحبنظران و خصوصا متخصصان مسائل روستایی را به خود جلب کرد و آن را به عنوان راهبردی برای توسعه محلی و منطقه ای قلمداد کردند.
اثرات اجتماعی توریسم روستایی
تحقیقات در ارتباط با اثرات اجتماعی- فرهنگی گردشگری بر مقاصد، در آمریکا با انتشار کتاب «میزبان ها و مهمان ها» در سال ۱۹۹۷ به رسمیت شناخته شد. اثرات اجتماعی و فرهنگی گردشگری تغییراتی را در نظام های ارزشی، رفتار فرد، روابط خانواده، سبک زندگی جمعی، مراسم سنتی و سازمان های اجتماعی ایجاد می کند. گردشگران در مدت اقامت در مقاصد گردشگری با ساکنان محلی ارتباط و تماس برقرار می کنند و نتیجه حاصل از روابط متقابل آنها در کیفیت زندگی، نظام ارزشی، تقسیم کار، روابط خانوادگی، الگوهای رفتاری، آداب و سنت های جامعه میزبان، تغییراتی را به وجود می آورد. تحقیقات در رابطه با عملکرد و به تبع اثرات اجتماعی فرهنگی گردشگری به دلیل رویکردهای مختلفی که محققان در پیش گرفته اند، جهت های متفاوتی یافته است.
تعریف سرمایه نواحی روستایی که اکنون توسط آژانس نواحی روستایی پذیرفته شده عبارت است از «ساختار نواحی روستایی، روستاها و شهرهای کوچک بازاری در آن». هر چند این تعریف ممکن است ساده به نظر برسد، ولی از این نظر که اجزای مختلف تشکیل دهنده ساختار نواحی روستایی را شامل می شود، ارزشمند است. این سرمایه ها شامل سرمایه طبیعی (مانند جمعیت حیات وحش)، سرمایه انسا ن ساخت (مانند سکونتگاه های روستایی) و سرمایه اجتماعی (مانند سنت های محلی) است. برای بیان اهمیت سرمایه نواحی روستایی، تمایز روشن بین سرمایه نواحی روستایی و منافع اقتصادی گسترده حاصل از منابع روستایی مفید است.
سرمایه اجتماعی، سرمایه اقتصادی
سکونتگاه های روستایی به عنوان بخش مهمی از هر کشور در راه توسعه خود در کنار دیگر سرمایه ها، نیازمند سرمایه های اجتماعی هستند؛ چراکه در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثربخشی خود را از دست می دهند و بدون سرمایه اجتماعی، پیمودن راه های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی، ناهموار و دشوار می شوند، البته در کنار این موضوع باید به این نکته توجه شود که سرمایه اجتماعی در نواحی روستایی خود می تواند متاثر از عوامل و پدیده های مختلف باشد. از جمله این پدیده ها می توان به فعالیت های گردشگری اشاره کرد. این اعتقاد وجود دارد که توسعه گردشگری می تواند تاثیر و نقش عمیقی بر ساختار و سرمایه های مختلف نواحی روستایی ایجاد کند.
تحقیقات نشان می دهد دیدگاه های سنتی توسعه منطقه گردشگری بر عوامل اقتصادی و نوآوری بالقوه در فرآیندهای فنی و بهره برداری منابع متمرکز شده است، اما عامل دیگری که می تواند کلیه عوامل فوق را تحت تاثیر قرار دهد، میزان سرمایه اجتماعی است که می تواند نقش اساسی در جذب گردشگر داشته باشد. وجود گردشگران می تواند اثرات کوتاه مدت و بلندمدت بر انسجام اجتماعی و فرهنگی نواحی روستایی داشته باشد.
لذا در کنار این موضوع که سرمایه های اجتماعی لازمه الگوی توسعه گردشگری است و برای توسعه این الگو وجود سرمایه های مختلف از جمله منابع و سرمایه های اجتماعی زیادی مانند میزان آگاهی ساکنان محلی، وجود اعتماد و یکدلی ساکنان از توسعه گردشگری، نحوه رفتار ساکنان محلی با گردشگران برای اشتیاق آنها برای سرمایه گذاری و توسعه مستقیم و غیرمستقیم ضروری است. باید به این موضوع توجه شود که گردشگری هم با توجه به عملکرد خود می تواند بر تغییر و تحولات سرمایه اجتماعی نواحی روستایی (افزایش سطح دانش ساکنان محلی، انسجام و همبستگی، افزایش مشارکت مردم، تنوع بخشی به فرهنگ و…) تاثیرگذار باشد. با این تفاسیر می توان گفت بین توسعه گردشگری و سرمایه اجتماعی در نواحی روستایی رابطه وجود دارد که شناخت این روابط می تواند در توسعه این فعالیت و نیز ارتقای سرمایه اجتماعی روستاهای گردشگری موثر واقع شود.
راهبردهای توریسم روستایی
در سال های اخیر با توسعه گردشگری در نواحی روستایی، مطالعه اثرات و عملکرد گردشگری روستایی، حوزه ای پربار برای تحقیقات در میان طیفی از دانشمندان علوم اجتماعی بوده است که غالبا بر نقش گردشگری در مقام یک نوشدارو برای حل تمام بیماری های اقتصادی و اجتماعی نواحی روستایی، آن را تایید کرده یا به چالش کشیده اند. اثرات گردشگری در جوامع مختلف متفاوت است. انواع مختلفی از اثرات گردشگری وجود دارد که به طور کلی می توان آنها را به اثرات و پیامدهای اقتصادی، محیطی، اجتماعی ـ فرهنگی تقسیم کرد که بسته به بافت و شرایط جامعه می تواند مثبت یا منفی باشد.
تحقیقات نشان از آن دارد که با توجه به اثرات و پیامدهای مختلف و متنوع این فعالیت، در صورتی که رشد و توسعه آن به نحوی مناسب برنامه ریزی و مدیریت شود، به شکل قابل توجهی می تواند در تحولات ابعاد و سرمایه های مختلف نواحی روستایی تاثیرگذار باشد. در همین رابطه با مرور دیدگاه های موجود در ارتباط با گردشگری توسعه روستایی، می توان آنها را در قالب سه دیدگاه دسته بندی کرد:
الف) گردشگری روستایی به عنوان راهبردی برای توسعه روستایی
ب) گردشگری روستایی به عنوان یک سیاست بازساخت سکونتگاه های روستایی
ج) گردشگری روستایی ابزاری برای توسعه پایدار و حفاظت از منابع طبیعی
نواحی روستایی در راه توسعه خود نیازمند سرمایه های اجتماعی هستند؛ به طوری که در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثربخشی خود را از دست می دهند و بدون سرمایه اجتماعی پیمودن راه های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی، ناهموار و دشوار می شوند. در همین رابطه باید به این موضوع اشاره کرد که برخی نواحی روستایی با توجه به قابلیت های خاص خود در آنها گردشگری شکل و رونق گرفته که این فعالیت با توجه به ویژگی هایی که دارا است، می تواند بر سرمایه های اجتماعی تاثیرگذار باشد.
با این تفاسیر ملاحظه می شود که از یک طرف سرمایه اجتماعی خود لازمه توسعه گردشگری است و از طرف دیگر توسعه گردشگری در نواحی روستایی از عوامل موثر در سرمایه اجتماعی این نواحی است. با پذیرفتن نقش سرمایه اجتماعی به عنوان زیربنای هر نوع توسعه و وجود رابطه آماری مستقیم بین این نوع از سرمایه با توسعه گردشگری، می طلبد تا با تدوین و ارائه برنامه های جامع و هدفمند و با تاکید بر مشارکت دادن بخش های مختلف جامعه در راستای توسعه گردشگری در نواحی روستایی که می تواند ارتقای سرمایه های اجتماعی را در این نواحی به همراه داشته باشد، گام برداشت.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...