کلیسای نسطوریان خارک

کلیسای نسطوریان خارک بر فراز صخره های ستبر ساحلی و رو به غروب خلیج فارس در جزیره باستانی خارک قرار گرفته است. تمدنی آرام در بستر کهن خود که گواه برتاریخ بیش از چهارده قرن قدمت دارد. این کلیسا یادگاری گرانبها از آخرین سالهای حکمرانی ساسانیان بر ایران و خلیج فارس در قرن هفتم میلادی و نشانی از دوران چهارصد ساله حکومت ساسانیان تجلی فرهنگ و تمدن نژاد پارسی بر گستره وسیعی از جهان که ایران مرکز فعالیت های فرهنگی آن به شمار می رفت.


آثار باستانی

آنچه شاید بیش از همه در ذهن همگان از جزیره خارگ نقش بسته عنوان بزرگترین پایانه نفتی ایران با سهمی بیش از ۹۵ درصد از کل صادرات کشور می باشد اما بعد دیگری که کمتر نمود عینی پیدا کرده و بدان توجه شده است، میراث فرهنگی به جای مانده از تمدن های عظیم کهن پارسی است که به جرات می توان لقب باستانی ترین جزیره ایران و خلیج فارس را بر آن نام نهاد. چرا که کمتر جزیره ای را می توان یافت که دارای اینهمه آثار باستانی متعدد از تمدن های مختلف در ایران باشد. این جزیره را به لحاظ سابقه حضور تمدن های مختلف می توان “موزه طبیعی دیرین شناسی و باستان شناسی ایران” نامید که از جمله آثار کشف شده می توان به موارد زیر اشاره داشت: گور دخمه های پالمیران قرن سوم میلادی، معبد پوزئیدن (خدای دریاها)، کلیسا و صومعه دوران ساسانیان، آتشکده زرتشتیان، کتیبه هخامنشی به خط میخی، قبرهای استودان، الهه فرشته و گچبری های کشف شده در کلیسای نسطوریان.

اما یکی از آثار منحصر بفردی که تاکنون مورد بی مهری و کم توجهی مسئولین سازمان میراث فرهنگی قرار گرفته است، کلیسای نسطوریان ساسانی است که به گمان باستان شناسان تنها کلیسای باقی مانده از آن دوران است که می توان آن را نماد بارز تعلق خلیج فارس به ایران و ایرانی دانست. بقایای به جای مانده از کلیسای نسطوریان که ضمن کاوشهای پروفسور گیرشمن فرانسوی در سال ۱۳۳۷ مورد بررسی قرار گرفت نشان می دهد که این جزیره در عصر ساسانیان میزبان جماعت بزرگی از نسطوریان بوده است. در آن زمان شهر بخت اردشیر یا ریشهر فعلی در دوازده کیلومتری بوشهر یکی از مهمترین مراکز مسیحیان ایران بوده است که تا جزیره خارگ فاصله چندانی نداشت. بندری که قدمت تاریخی آن به عهد ایلام می رسد در آن زمان با عنوان لیان شناخته می شد. روستایی که به دست اردشیر ساسانی توسعه یافت.


کلیسای نسطوریان

پروفسور گیرشمن کلیسای نسطوریان را چنین توصیف می کند: کشیشان نسطوری خارگ به بهای کوششی بسیار، طولانی و طاقت فرسا کلیسایی زیبا بنا نهادند که با قطعات بزرگ سنگ تراشیده بنا شده بود که صحن سه گانه ای به سبک ساسانی دارد و قسمت میانی آن از صحن های جانبی بزرگترمی باشد. بلندی طاقهایی که سه قسمت صحن را می پوشاند احتمالا می بایست در حدود شش هفت متر باشد. از دیگر قسمت های این کلیسا می توان به محل همسرایان یعنی جایی که در کلیسا سرودهای مذهبی را می خوانند، محراب، خزانه جای نگهداری اشیایی که در عشاء ربانی بکار می رود، جامه خانه اطاقی که البسه و زیورآلات مخصوص تشریفات کلیسایی را در آنجا نگهداری می کنند،اشاره کرد. از دیگر قسمتهای این کلیسا همچنین می توان به تالار کتابخانه و تالار مجمع کشیشان نام برد. اطراف صحن کلیسا میدانگاه بزرگی است که خانه های صومعه را شامل می شود که مشتمل بر حدود شصت حجره است که هر یک دارای سه قسمت کوچک است که یکی از آنها جای خواب می باشد. همچنین در چند صد متری کلیسا چندین ویرانه کوچک به فواصل زیاد از یکدیگر وجود دارد که خانه های کشیشان را شامل می شود که شامل شصت حجره است که هر یک دارای سه قسمت کوچک می باشد که یکی از آنها جای خواب می باشد. در چند صد متری این کلیسا چندین ویرانه کوچک به فواصل زیاد از یکدیگر وجود دارد که خانه های کشیشان را شامل می شود. مجموعه کلیسای نسطوریان دارای تزییناتی گچی بوده که در کاوشهای پروفسور گیرشمن به دست آمده است. نمونه های گچبری بدست آمده از خارک، پنج قطعه با نقوش گیاهی و نقش صلیب هستند که اکنون در مخزن موزه ملی ایران نگهداری و حفاظت می شوند. این گچبری ها مدتی پیش توسط موزه ملی ایران و در نمایشگاهی تحت عنوان تزیینات گچبری دوره ساسانی در معرض دید مردم قرار گرفته است.

اما آنچه اکنون موجب نگرانی دوستداران و کارشناسان میراث فرهنگی می شود عدم توجه کافی مبنی بر حفظ و مرمت میراث گذشتگان است به گونه ای که کتیبه هخامنشی جزیره خارگ تنها در اندک زمانی پس از کشف تخریب گردید. امروزه با توجه به نهایی شدن طرح تبدیل جزیره خارگ به سایت موزه و موافقت شرکت نفت با تخصیص سه میلیارد تومان اعتبار به این پروژه ملی از مسئولین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انتظار می رود که با آماده سازی طرحی جامع از این کلیسا و دیگر آثار باستانی خارگ زمینه مرمت و حفظ این آثار ملی را فراهم سازند. مساعدتی که شرکت نفت برای اولین بار نیست انجام می دهد چرا که این شرکت برای اولین بار و به صورت داوطلبانه مقدمات سفر و پرداخت تمام هزینه کاوش های باستانی پروفسور گیرشمن در سال ۱۳۳۷ را فراهم کرد. در صورت مرمت و ثبت ملی این مجموعه این کلیسا و باغ زیبای باستانی مجاور و قنات های اطراف این کلیسا بهترین پتانسیل و قابلیت را برای تبدیل شدن به موزه مرکزی پژوهشی و یا مجتمع فرهنگی- باستانی را دارا است، تاریخ ما را به خاطر سهل انگاریی نخواهد بخشید و شاید فردا خیلی دیر باشد.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...