کاریز کیش؛ شهر زیرزمینی متشکل از قنات ها

این شهر زیرزمینی در جزیره کیش، بعد از میدان المپیک، نرسیده به میدان فارور واقع شده است.


تاریخچه

کاریز کیش بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارد و آب شیرین قابل شرب ساکنان جزیره را تامین می کرده است. قنات کیش از نظر طول رشته قنات و یا عمق چاه ها قابل مقایسه با دیگرقنات هاى نقاط ایران نیست ، اما با توجه به شیب بسیار کم این جزیره چگونگى هدایت آب هاى زیرزمینى به سطح زمین در کیش بسیار مهم بوده است و نشان مى دهد که در زمان خود از پیشرفته ترین روش ها براى حفر قنات استفاده مى کرده اند. امروزه مجموعه قنات با تغییر کاربری به شهر زیر زمینی شگفت انگیزی بدل شده که بیش از ۱۰۰۰۰ متر مربع وسعت دارد واکنون کاریز کیش نامیده می شود. در گذشته های دور اهالی بومی نشین جزیره کوزه به دوش از این محل آّب شرب خود را تامین می کرده اند. قدمت این پایابها به بیش از ۸۰۰ سال می رسد. در گذشته دور، به خصوص قرون پنجم و ششم هجری که جزیره کیش مرکز تجارت خلیج فارس و دریای عمان بوده آب آشامیدنی جزیره کیش برای مصرف کشورهای حاشیه خلیج فارس از ارزش بسیار بالایی برخوردار بوده. احداث قنات (کاریز) منحصر به ایرانیان بوده است و با توجه به قدمت شش هزار ساله قنات در ایران می توان صاحبان اصلی قنات را ایرانیان دانست. کاریز واژه فارسی قنات است و در گذشته از آن برای هدایت آبهای زیر زمینی استفاده می کردند.

کارگزاران شهر زیر زمینی کاریز بر این باورند که دو ویژگی کاریز را در فهرست ابنیه جهانی در خواهد آورد. اول اینکه کاریز در دل تنها جزیره مرجانی دنیا واقع شده است. دوم آنکه تنها بنایی است که سقفی است مملو از صدفها و مرجانهای طبیعی می باشد. صدفها و مرجان هایی که برای بازدید آنها دو راه وجود دارد، بازدید از موزه های طبیعی یا غواصی در آبهای آزاد و اکنون کاریز فصلی جدید و استثنایی در پیش روی تمامی دوستداران طبیعت گشوده که بی واسطه خواهند توانست از بزرگترین مجموعه مرجانی بازدید کنند. کارگزاران با تجربه زحمت، تمام طراحی ها را کشیده و می کوشند تا در پروژه بازسازی قنات کیش (کاریزکیش) ضمن حفظ بافت تاریخی آن کاربری های جدیدی از این شهر زیر زمینی بدست آورده اند. شهر زیر زمینی کاریز در فاز یک خود به قسمت های مختلف از جمله غرفه های صنایع دستی ایران و جهان، رستوران سنتی و جدید، موزه سالن آمفی تئاتر، سالن کنفرانس، گالری های هنری تقسیم و قابل بهره برداری است. شهر کاریز در عمق ۱۶ متری زیر زمین قرارگرفته است. سقف آن هشت متر ارتفاع و بیشتر سقف آن پر از سنگواره ، صدف و مرجان هایی است که با نظر کارشناسی ۲۷۰ تا ۵۷۰ میلیون سال قدمت دارد و تک تک آن شناسایی و دارای شناسنامه رسمی است.

با توجه به اینکه معمولا قناتها از ارتفاعات شروع شده و به مظهر می رسند عظمت قنات دو هزار ساله کیش با حداکثر ارتفاع چهل و پنج متری در جزیره کیش منحصر به فرد می باشد. جزیره کیش با توجه به اینکه ارتفاع چندانی ندارد، حفر و احداث این قنات دو هزار ساله به دست ایرانیان خلاق در لایه گل مارن (مرگل) اهمیت و ارزش این قنات را بیش از پیش نمایان می کند. قنات قدیمی کیش با طول پانزده کیلومتر که در طول دو رشته از منطقه صفین و فرودگاه تا محل فعلی مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش به سه رشته مبدل می شود و از این محل مجددا با تبدیل به یک رشته به شهر قدیمی حریره می ریزد.

در طول مسیر این قناتهای قدیمی تعداد زیادی چاه برای برداشت آب موجود است که نشان دهنده آن است که در این قنات آب هم به صورت ساکن و هم به سمت مظهر قنات جریان و حرکت داشته است. از آب این قنات برای مصرف آبیاری فضای سبز و مصرف شرب ساکنین استفاده می گردید و در عین حال کشتی ها نیز از آب جزیره کیش برای مصرف و فروش و یا معاوضه با اجناس دیگر در کشورهای حاشیه خلیج فارس استفاده می کردند. آب شیرین کاریز محصول بارندگی های فصلی جزیره است که از مرجانها به صورت یک فیلتر طبیعی عبور و در لایه گل مارن جریان پیدا می کند. گل مارن نوعی گل رس است که در حالت طبیعی نرم و انعطاف پذیر بوده و چنان که در معرض هوا قرار گیرد خشک و محکم می شود. در مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش (کاریز) جهت نگهداری از این گل ارزشمند دیوارهایی جلوی آن کشیده شده است. از گل مارن علاوه بر استفاده های درمانی برای درد مفاصل با ترکیبات اضافی برای تولید آجر، کوزه و سیمان مورد استفاده قرار می گیرد.

نکته قابل توجه این است که این کاریز ها به طوری استادانه و ماهرانه به دست ایرانیان باستان حفاری شده اند که با شیبی ملایم در طول پانزده کیلومتر حرکت هم از آب آن جهت آبیاری استفاده شده و هم امکان برداشت آن با چیزی شبیه به دلو نیز فراهم بوده است. پایابها مکانی پیش بینی شده برای فراهم شدن امکان برداشتن آب از کاریز است که در طول مسیر کاریز شش پایاب وجود دارند که یکی از آنها در مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش موجود و قابل مشاهده هستند.سقف مرجانی کاریز کیش به قطر هفت متر می رسد که زمانی بستر دریا بوده ومملو از صدف ها و آبزیانی است که هم اکنون به صورت فسیل در سقف مرجانی مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کاریز قابل مشاهده است. آزمایشهای انجام شده در دانشگاه مونیخ آلمان بر روی فسیلهایی که از سقف مرجانی تونل به دست آمده نشان می دهنده این است که سقف بین ۵۳ تا ۵۷۰ میلیون سال قدمت دارد و شناسنامه انواع مختلف آن در موزه شهر زیر زمینی کیش (کاریز) به نمایش گذاشته خواهد شد. اگر با دقت بیشتری به این فسیلها نگاه کنید لاک پشتی را می بینید که از ۵۷۰ میلیون سال قبل خود را برای امروز ما جاودانه کرده .

شهر زیر زمینی کیش (کاریز) با توجه به ویژگیهای منحصر بفرد آن از جمله مرجانی بودن جزیره، آب شیرین قنات، هوای خنک در زیر زمین و سقف مرجانی مملو از فسیلهای با قدمت بسیار بالا در فهرست مهمترین ابنیه جهانی قرار می گیرد.


خاصیت شهر زیرزمینی کاریز

گفتنی است که خاک های برداشت شده از کاریز دارای خواص درمانی است که در ” گل درمانی” استفاده های فراوان خواهد داشت. این امر همراه با خدمات گوناگونی همچون تاسیس مراکز اقامتی ، تجاری و تفریحی در زمینی معادل ۶۰۰۰۰ متر مربع در روی زمین کاریز احداث خواهد شد. زمین سطحی کاریز به پارک وسیعی تبدیل خواهد شد که دارای دو تپه مرتفع خواهد بود. این تپه ها از خاک های برداشت شده زیر زمین ساخته شده اند و به چشم انداز بی نظیر جزیره کیش دل خواهد شد.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...