مجموعه ابراهیم خان کرمان

ابراهیم خان ظهیرالدوله از ۱۲۱۶ تا ۱۲۴۰ هجری قمری در دوره حکومت فتحعلیشاه قاجار حاکم کرمان بوده است. ابراهیم خان که از خویشاوندان نزدیک شاه قاجار بوده در دوران فرمان روایی در کرمان مبادرت به ایجاد یک سری بناهای بسیار ارزنده در مرکز شهر و جنب مجموعه گنجعلیخان نموده است که امروز این بناها یکی از چند مجموعه تاریخی کرمان را تشکیل می دهد. این مجموعه عبارت است از بازار حمام آب انبار مدرسه و … مجموعه ابراهیم خان تا حدود زیادی از فضاهای معماری صفوی الهام گرفته و اکنون یکی از مجموعه های با ارزش و زیبای آثار تاریخی کرمان است.

ظهیرالدوله به هنگام درگذشت ۲۱ دختر و ۲۰ پسر از خود برجای گذاشت. یکی از فرزندان او عباسقلی خان بود که جانشین پدر در کرمان گردید. فرزند دیگر او رستم خان با گوهر خانم دختر فتحعلی شاه ازدواج کرد. مشهورترین فرزند او حاج محمدکریم خان کرمانی است که از شاگردان شیخ احمد احسائی و سید کاظم رشتی بود و بعدها از پیشوایان برجسته شیخیه گردید.

مجموعه ابراهیم خان مجموعه ای از بناهای تاریخی در شهر کرمان است. مجموعه ابراهیم خان در ضلع شمالی مجموعه گنجعلیخان و در جوار میدان گنجعلیخان واقع گردیده است. بانی آن ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در زمان فتح علیشاه قاجار است و در سال ۱۲۳۱ هـ.ق بنا شده است.  معماری مجموعه ابراهیم خان با الهام از معماری عصر صفویه بنا شده و یکی از مجموعه هایی است که کاشی خشتی هفت رنگ عنصر تزئینی غالب در آن می باشد. مجموعه شامل: مدرسه، حمام، آب انبار و بازار است. مساحت مجموعه قریب ۴۵۰۰ مترمربع است.


حمام ابراهیم خان

این حمام مانند سایر حمام های سنتی ایران پایین تر از سطح زمین بنا شده است که این امر در حفظ گرمای داخل حمام و همچنین آبرسانی آن مؤثر بوده است. سر در حمام که در ضلع جنوبی قیصریه مجموعه ابراهیم خان واقع شده است، دارای تزیینات کاشی کاری از نوع خشتی هفت رنگ و طاق آن مقرنس کاری است. از طریق راهروی زاویه دار به بخش رختکن حمام وارد می شویم. این فضا دارای گنبد مرکزی و ایوان های جانبی می باشد. در مرکز آن حوض آبی قرار دارد که علاوه بر زیبایی فضا در انعکاس نور به داخل رختکن تاثیر به سزایی دارد.

تمامی سقف ها در مجموعه ابراهیم خان بر ستون هایی سنگی استوار شده اند و تزیینات کاربندی زینت بخش آنها می باشد و پس از گذر از راهروی طولانی و زاویه دار به گرمخانه راه می یابیم. اصولاً شکل راهروها در محرمیت و حفظ فضای داخلی از دید مستقیم و جلوگیری از خروج هوای گرم مؤثر بوده است. سقف رختکن نسبتاً کوتاه و بر ستون های سنگی استوار شده است. در این فضا بخشی جهت اعیان و اشراف نیز وجود دارد. خزینه و چال حوض از دیگر عناصر گرمخانه می باشد. تزیینات گرمخانه حجاری های زیبا و کاشی های خشتی هفت رنگ می باشد و نور آن از طریق سقف ها تأمین می شود.

استفاده از الگو های قرینه و تزیینات منحصر به فرد سقف رختکن از ویژگی های این اثر می باشد. حمام ابراهیم خان از حمام های معتبر شهر محسوب می شده است. نکته جالب توجه اینکه برخلاف سایر حمام های سنتی کرمان این حمام هنوز هم جهت استحمام مورد استفاده قرار می گیرد و خوشبختانه تا کنون به سفره خانه و یا چایخانه مبدل نگردیده است.


مدرسه ابراهیم خان

از دیگر بناهایی که از دوران حکومت ابراهیم خان ظهیر الدوله و از مجموعه ابراهیم خان بر جای مانده، مدرسه ابراهیم خان است. ساختمان این مدرسه یکی از زیباترین بناهای عصر قاجاریه در شهر کرمان است. نقشه بنا از نوع چهار ایوانی و حجره ها پیرامون حیاط شکل گرفته اند. با استناد به کتیبه موجود در ضلع غربی مدرسه، استاد اسماعیل قصاع سازنده آن بوده است.

در انتهای ایوان قبله، محراب زیبایی از کاشی هفت رنگ وجود دارد تمامی بخش های مدرسه عناصر تزیینی مانند گچ بری، کشته بری، مقرنس کاری و کاربندی دیده می شود. سر در ورودی در ضلع غربی قیصریه ابراهیم خان واقع شده و دارای طاق بندی، تزیینات کاشی و حجاری بر سنگ یکپارچه است و بر بام سر در جایگاه ساعت قرار دارد که در سال های بعد به مجموعه افزوده شده است.

در ضلع جنوبی مدرسه خانه مدرس قرار گرفته است. این فضا دارای در های ارسی با شیشه رنگی می باشد وتمامی نماهای آن کاشیکاری شده است. بلندترین بادگیر موجود شهر در این مکان قرار دارد که نزدیک به ۱۶متر ارتفاع دارد. مدرسه مذکور را الهام از معماری عصر صفویه بنا شده است.


بازار ابراهیم خان

این بازار در ضلع شرقی مدرسه و حمام قرار دارد و به نام قیصریه زرگری شهرت دارد. کاربری آن از گذشته تا به امروز حفظ شده است. معماری و تناسبات آن با الهام از معماری عصر صفویه می باشد. تمامی سقف ها دارای کاربندی می باشند. طول این بازارچه قریب ۱۰۰متر است که در حد فاصل آن فضای بازار قیصریه تعبیه شده و ورودی مدرسه، حمام، آب انبار از طریق آن می باشد. استفاده صحیح از فضای این بازار باعث شده که تا حدودی زیبایی های آن حفظ شود و دخل و تصرفات کمتر در آن صورت گرفته است.


آب انبار مجموعه ابراهیم خان

آب انبار مجموعه ابراهیم خان در ضلع شمالی قیصریه واقع شده است و در عصر خویش یکی از آب انبارهای معتبر شهر کرمان بوده که آب بخشی از شهر قدیم کرمان را تأمین می نموده است. کمبود ریزش های جوی و نزولات آسمانی و فقدان آب های سطحی جاری، در بسیاری از شهرهای حاشیه کویر به ویژه شهر کرمان، ضرورت ذخیره آب را برای مواقع کم آبی ایجاب می کرده است تا مخازنی ساخته شود و آبی گوارا برای مصارف شرب و… فراهم کند.

تأمین آب اکثر آب انبارها عمدتاً از طریق قنات ها بوده است. آب انبار از جمله بناهای عام المنفعه بوده است که در کنار سایر عناصر شهری مورد استفاده عموم قرار می گرفته است. طاق سر در آب انبار مجموعه ابراهیم خان دارای مقرنس کاری است و کتیبه ای از کاشی خشتی زینت بخش آن می باشد. این سر در با دهلیزی مسقف و پله کانی سنگی به پا آب راه دارد و مخزن آن در عمق زمین بنا شده است.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...