لالجین

شهر لالجین در شمال همدان واقع است و به طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۵۸ دقیقه قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۷۳۱ متر است.این شهر که مرکز بخش لالجین است، از همدان بیست کیلومتر و از بهار نه کیلومتر فاصله دارد.

بخش لالجین با وسعت ۵۰۸ کیلومتر مربع و جمعیت ۴۴,۵۶۸ نفر ‎در شرق شهرستان بهار واقع شده، از جنوب به شهرستان همدان و از شمال به کبودرآهنگ محدود می شود و شامل دو دهستان مهاجران و سفالگران است. شهرستان بهار با وسعت ۱۳۲۹ کیلومتر مربع در نیمه شمالی استان واقع شده است. این شهرستان دارای سه شهر به نامهای بهار، لالجین و صالح آباد بوده، دارای هفتاد و دو آبادی، دو بخش و پنج دهستان است.

لالجین دارای نه مسجد است (در سالهای اخیر در جنب یکی از این مساجد به نام مسجد حاج عبداللّه، مسجد جامع ساخته شده است). همچنین خاک این دیار مرقد (حدود) صد شهید جنگ ایران و عراق را در آغوش دارد. همه مردم این شهر بر مذهب تشیعند.

۸۰ درصد از جمعیت شهر لالجین به پیشه سفالگری و سرامیک کاری اشتغال دارند. لالجین به عنوان مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه شناخته شده است.

قومیت و زبان:
ساکنین لالجین از ترکهای اوغوز بوده، از ایل قایی به شمار می روند. اهالی این شهر همچون مردم شهرها و روستاهای مجاور (و اکثر نواحی شمال و شمال غربی همدان) به لهجه ای خاص از زبان ترکی آذربایجانی سخن می گویند که نسبتاًً با گویش مردم آذربایجان متفاوت بوده، از نظر لحن تکلم به ترکی قشقاییهای استان فارس و شاهسونهای ساوه و قم نزدیک است. طبق اسناد به دست آمده از حفاریهای چهار راه مرکزی این شهر (همچون سنگ قبرهای متعلق به قرن پنجم هجری که اکنون در موزه تپه هکمتانه همدان در معرض دید عموم است) و نیز اشارات دکتر فاروق سومر باستان شناس شهیر ترک، لالجینی ها بازماندگان ترکهای سلجوقیند که با ورود به این منطقه با ترکهای ساکن این شهر آمیخته اند.

جمعیت:

لالجین حدوداً پانزده هزار نفر جمعیت دارد. در اولین سرشماری نفوس و مسکن، جمعیت این شهر در سال ۱۳۵۵ شمسی، ۵۴۶۸ نفر بوده است. این تعداد در سال ۱۳۴۵: ۷۰۴۳ نفر، سال ۱۳۵۵: ۷۸۹۳نفر، سال ۱۳۶۵:۱۲۲۶۱نفر، سال۱۳۷۵: ۱۳۹۳۶، و سال ۱۳۸۵: ۱۴۷۲۴ بوده است.
لالجین از سال ۱۳۲۹ شاهد سیر صعودی جمعیت و تعداد خانوار بوده است. میزان رشد جمعیت این شهر بین دو مقطع سرشماری ۵۵-۶۵ برابر ۵/۴ درصد بوده است. مقایسه میزان رشد جمعیت شهر در این دهه با سایر دوره ها نشان می دهد که لالجین در این دهه (۶۵-۵۵) بالاترین میزان رشد جمعیت را داشته است. تغییرات میزان رشد جمعیت طی دو دهه گذشته، سیر نزولی داشته است.

وجه تسمیه لالجین:
نام لالجین احتمالاً از دو بخش لاله و جین شکل یافته است. جین پسوند مکان است که در ساخت نام شهرها و روستاهای دیگر استان همدان نیز به کار رفته است؛ همانند وفرجین، گنده جین، دیوجین، توی جین و فارسجین.(همچنان که پسوند گان و جان نیز در ساخت اسم نواحی ای همچون گلپایگان، شادگان، آذربایجان و زنجان به کار رفته است). در این صورت می توان لاله جین را به معنای آبادی لاله دانست. همچنین بعید نیست که کلمه لالجین، محرّف لاجین یا لاچین باشد که در زبان ترکی، نام پرنده ای شکاری است. به هر حال، ترکیباتی همچون لعل چین، لاله چین یا لاله چینی نباید درست باشد.

برخی از اهالی شهر می گویند که به هنگام ورود مغولان به همدان گذر لشکریان چنگیزخان به لالجین افتاد. آنان گروهی از مردان این شهر را به چین فرستادند تا از هنرمندان چین، سفالگری بیاموزند. این سفرکردگان نیز پس از آموختن هنر سفالگری به لالجین برگشتند و به کار پرداختند. از آن پس این روستا لاله چین نام گرفت. این روایت به نظر افسانه ای بیش نیست؛ چون هنر سفالگری در ایران، سابقه چند هزار ساله دارد؛ لذا طی مسافت دور و دراز ایران تا چین لزومی نداشته است؛ وانگهی اعزام شدگان به چین می بایست نحوه ساخت چینی را بیاموزند و نهایتاً باید پرسید چرا باید مغولان چنین لطفی در حق بومیان این ناحیه می کردند؟ لالجین در محاورات مردم استان همدان اغلب به صورت لَلین یا لالون (Lalon) تلفظ می شود.

«نزههالقلوب» قدیمی ترین متنی که نام لالجین در آن مذکور است:
– همدان، ولایتش پنج ناحیت دارد. اول فریوار در حوالی شهر است تا دو فرسنگی (در سمت اسدآباد) – هفتادوپنج پاره دیه است و شهرستانه و لالجین و فخرآباد و قاسم آباد و کوشک باغ و … از حساب – فریوار است. -(فریوار یا فراوار به روایت ابن فقیه همدانی در مختصرالبلدان در سال ۲۸۴ه‍.ق یکی از دوازده رُستاق-روستا، بخش، دهستان- همدان بوده است. راوندی نیز در حوادث سال ۵۹۲ ه‍.ق از فراور همدان یاد کرده است.) – چنانکه از نوشته حمداللّه مستوفی تاریخ نویس و جغرافی دان معروف ایرانی در کتاب برمی آید، لالجین در سده هشتم هجری از جمله دهستانهای بزرگ همدان بوده است؛ چنانکه از میان هفتادوپنج ده از بخش فریوار، نویسنده کتاب نزههالقلوب نام لالجین و چهار ده دیگر را به عنوان قریه های بزرگ بخش فریوار ذکر کرده است. – برخی محققان، جنوب غربی شهر را جایگاه پیشین لالجین می دانند؛ اما چنانکه سالخوردگان شهر به یاد دارند، در محل مذکور که به تپه میسیُوا معروف است، خرابه هایی به جا مانده بوده و گویا ویرانه های دهی به نام موسی آباد بوده است که در گویش محلی، میسیُوا (Misyowa) تلفظ می شود. مردم بر اساس آنچه از پدران خود شنیده اند، جایگاه پیشین لالجین را حدوداً شمال و شمال غربی محل کنونی شهر می دانند. در خانه ها و زمینهای این بخش از شهر هنوز هم با کندن زمین می توان تنور، چاه پر شده، خشت و سفال شکسته یافت.

مالکیت لالجین:
– چهار دانگ از لالجین به غلامعلی خزایی (معروف به سالار)، خانِ لالجین تعلق داشته و دو دانگ دیگر از آنِ نصرت الملک علی خان پسر رستم خان قراگُزلو بوده است. نصرت الملک این دو دانگ را مهریه همسرش زبیده قرار داد و زبیده خاتون (دختر فتحعلی شاه قاجار که به نوشته مؤلف تاریخ مفصل همدان متخلص به جهان قاجار و ادیبه شاعره عارفه عابده بود و تا سال ۱۳۰۴ هجری قمری زنده بوده است) یک سوم قریه لالجین را بابت مهریه و صداق شرعی مالک بوده که همسرش نصرت الملک علی خان بن رستم خان قراگُزلو پدر حسام الملک حسین خان قراگُزلو قرار داده بود.

– امروزه دو دانگ املاک و زمینهای زراعی واقع در هر نقطه از شهر (بنا بر ادعای اداره اوقاف)موقوفه به شمار می رود و این امر موجب مشکلات متعدد برای اهالی لالجین بوده است. گر چه مسئولین اداره اوقاف تاکنون مستندات و مدارکی معتبر مبنی بر موقوفه بودن املاک لالجین (که مورد تأیید مراجع قانونی باشد) به اهالی لالجین ارائه نکرده اند. از این رو در اجرای امور خویش با مشکل مواجهند.

پیشینه:
می گویند لالجین دو بار ویران شده است: نخست در تاخت وتاز مغولان و دیگر در یورش افغانها. مسلماً این دیار همانند دیگر شهرها و روستاهای همدان بیشتر از دو بار هدف چپاول و ویرانی بوده است. بنا بر نوشته راوندی :

خوارزمشاه در سال ۵۹۰ ه‍.ق به دارالملک همدان رسید و عراقیان را که در همدان استقرار یافته بودند، خوار و خاکسار داشت… و آثار آبادانی نگذاشت و لشکر از دهات خاک برگرفتند و در میان دیزج و قاسم آباد کوشکها بنا کردند.

در جلد دوم مروج الذهب نیز از کشتار و ویرانی مرداویج بن زیار یاد شده است. یورش افغانها به سرکردگی محمودافغان از رؤسای طایفه غلجایی که در اواخر حکومت صفویه به شهرهای بزرگ و کوچک ایران همچون اصفهان، قزوین و کاشان تاخته، به کشتار و چپاول مردم پرداختند، از موارد دیگر ویرانگرتر بوده است؛ چون هنوز کلمات اوغان (افغان) و اُزبک در ذهن سالخوردگان تداعی ترس را به همراه دارد.

قحطی سال ۱۲۸۸ (هجری-قمری) و شورش مردم این شهر در سال ۱۳۳۱ علیه خان (غلامعلی خزایی) از وقایع مهم این شهر محسوب می شود.

آب و هوا:
در این ناحیه بجز ایستگاه باران سنجی هیچ ایستگاه مستقل وجود ندارد و با توجه به اینکه ناحیه مذکور بین دو ایستگاه هواشناسی سینوپتیک فرودگاه همدان در جنوب و پایگاه نوژه در شمال غربی واقع شده که در فاصله ای اندک از بخش واقعند و از نظر ارتفاع با بخش لالجین اختلاف ندارند، آب و هوای آن با استفاده از داده های این دو ایستگاه در خصوص عناصر اقلیمی بررسی می شود:

دما: محاسبه میانگین ماهانه و سالانه دمای هوا در دو ایستگاه برگزیده منطقه همدان به درجه سانتی گراد برای دوره بیست ساله (۱۳۶۲-۱۳۴۳) دیماه با متوسط دمای ۵- درجه سانتی گراد، سردترین و تیرماه با متوسط دمای ۲۴ درجه سانتی گراد، گرم ترین ماههای سال به شمار می روند. میانگین دمای سالانه در هر دو ایستگاه رقمِ تقریباً یکسان ۵/۱۰ را نشان می دهد. میانگین سالانه حداکثر و حداقل دما به ترتیب ۱۹ و ۵/۲ درجه سانتی گراد در دو ایستگاه است. حداکثر و حداقل مطلق دما در دو ایستگاه به ترتیب ۴۰ و ۵/۳۴- درجه سانتی گراد به ثبت رسیده است. تعداد ایام یخبندان در دو ایستگاه۳/۱۳۶ روز (۵/۴ ماه) گزارش شده است. ماههای یخبندان از آذر تا فروردین ادامه دارد.

منابع آب:
گر چه رودهای متعدد در دشت سیمینه رود جاری است و موجب توسعه کشاورزی این دشت شده است، بخش لالجین از نظر آبهای سطحی فقیر است. لالجین در دشتی نسبتاً هموار و بین دو رودخانه فصلی یکّه چای در سمت جنوبی شهر و قوری چای در شمال آن واقع است. رودخانه فصلی یکه چای که از کوههای خلیل کرد و بهادربیگ نشأت می گیرد، معمولاً در اواخر زمستان و اوایل بهاری جاری است و در تابستان کاملاً خشک است. چون بستر این رودخانه بسیار پایین تر از سطح دشت لالجین است، چنانکه باید، نمی توان از آن در کشاورزی استفاده کرد. در برخی از نقاط، سدهای سیمانی و خاکی سطح آب رودخانه را بالا آورده اند و کشاورزان با جدا کردن نهرها از آب آن در آبیاری زمینهای خود بهره می برند. پیش از این مسیر رودخانه به نظر جنگلی از درختان صنوبر، تبریزی، بید و سپیدار بود؛ اما در سالهای اخیر بسیاری از درختزارها در مجاورت رودخانه و نقاط دیگر منطقه از بین رفته و عمدتاً به کشتزار (به خصوص مزارع سیب زمینی) تبدیل شده اند.

طبق مطالعات مهندسین مشاور آب و خاک در بررسی وضعیت آبهای زیرزمینی منطقه بهار و لالجین پتانسیل بهره برداری و توسعه سفره آبهای زیرزمینی منطقه تا بیش از ۴۰میلیون متر مکعب است. بر این اساس منطقه مذکور از نظر منابع آب زیرزمینی بسیار غنی است. اهالی این ناحیه از همدان از سال ۱۳۴۵ احداث چاههای عمیق و نیمه عمیق را شروع کرده اند. – زمینهای زراعی این منطقه از همدان اغلب به کشت گندم، جو، صیفی جات، چغندر، سیب زمینی و سیر اختصاص دارد و آب مورد نیاز کشتزارها و باغهای انگور اطراف شهر از طریق موتورهای آب تأمین می گردد. پیش از این زارعان با آب کاریزها، چشمه ها و دو رودخانه فصلی یکّه چای و قوری چای (در ماههای ابتدای سال) مزارع و باغات را آبیاری می کردند. هنوز هم در میان زمینهای کشاورزی شمال و شمال غربی شهر قناتهایی به چشم می خورد که به روایت سالخوردگان شهر به دست شیخ علی خان یکی از کارگزاران شاه عباس صفوی(؟) احداث گردیده است. قبلاً یکی از مظهرهای اصلی این قناتها در مجاورت مزار شهدای شهر قرار داشت؛ اما سالهاست که به سبب بی توجهی به لایروبی و مرمت قناتها آب این مظهر – که به دهانه یا گُز (معادل عین عربی که یکی از معانی آن چشمه است) معروف بود- خشک شده است.

کشاورزی:
به طور کلی استان همدان از جمله مناطق بااهمیت و مستعد کشاورزی در کشور به شمار می رود و اراضی آن در سطوح وسیع زیر کشت انواع محصولات زراعی و باغی است. کشاورزی اصلی در منطقه به گندم و جو اختصاص دارد و زراعتهای عمده دیگر عبارتند از سیب زمینی، صیفی جات، علوفه (شبدر و یونجه)، جالیز و سیر. باغات انگور بخشی وسیع از این ناحیه را فرا گرفته است. همچنین قلمستان های بید و تبریزی در حاشیه رودخانه یکه چای و دشتها به چشم می خورد. علاوه بر موارد مذکور درختان چنار، سنجد، نارون، زبان گنجشک، افرا، اقاقیا و انواع گل سرخ های صحرایی در مناطق مختلف وجود دارد. نزولات جوی بر اساس طبقه بندی اقلیمی دومارتن و آمبرژه، آب و هوای بخش لالجین به ترتیب نیمه خشک و نیمه خشک سرد است. آب و هوای این منطقه در تابستان، معتدل و خشک و در زمستان نسبتاً سرد و مرطوب است. دوره یخبندان طولانی است (بیش از چهار ماه) و از آذر آغاز شده، تا فروردین ادامه دارد. ۳/۱۳۶ روز متوسط ایام یخبندان نشان دهنده برودت شدید هوا در زمستان است. در تابستان نیز به علت شدت تابش آفتاب شرایط آب و هوایی گرم و خشک فراهم می شود. بارندگیهای منطقه همدان عمدتاً ناشی از توده های هوایی مدیترانه است که از غرب کشور وارد می شود. پس از آن می توان جریانات واصله از سوی شمال غرب را که از دریای سیاه و مناطق شمالی اروپا نشأت می گیرد، نام برد. موقعیت منطقه و ارتفاع زیاد آن سبب می شود که توده های هوایی مرطوب و باران زا که به ویژه از غرب وارد کشور می شوند، قسمت اعظم رطوبت خود را در منطقه مورد مطالعه نازل کنند. بارندگی در سالهای مختلف بین ۱۸۰ میلیمتر تا ۵۰۰ میلیمتر در سال متغیر است. در سالهای کم باران مانند سال ۱۳۶۴ متوسط بارندگی ۴/۱۷۹ میلیمتر بود در حالی که در سال ۱۳۶۵ ۶/۴۱۹ میلیمتر بوده است. متوسط نزولات جوی در دو ایستگاه پایگاه هوایی شهید نوژه و فرودگاه همدان در طول سالهای ۱۹۶۴-۸۳ (همدوره بیست ساله) به ترتیب ۵/۳۰۹ و ۷/۳۰۵ میلیمتر است؛ یعنی به طور متوسط بارندگی در منطقه مورد بررسی ۶/۳۰۷ میلیمتر است. توزیع فصلی و درصد بارندگی در منطقه مذکور و در طول همین سالها بدین شرح گزارش شده است: بهار۲۷? تابستان۵/۲? پاییز۲/۲۸? زمستان۳/۴۲? بارندگی در فصل زمستان به صورت برف و در فصل بهار و اوایل پاییز به صورت باران است. تابستانها معمولاً خشک و بدون بارندگی است و به ندرت رگبارهای زودگذر مشاهده می شود. متوسط نزولات فصلی و سالانه نمره نسبی به درصد بدین صورت است: بهار ۵/۴۷? تابستان۵/۳۳? پاییز۵/۵۷? زمستان ۷۰? درصد رطوبت نسبی سالانه ۵/۵۲ است (۸۳-۱۹۶۴). باد: متوسط سالانه فراوانی هوای آرام در ایستگاه فرودگاه ۶۷? دیده بانیها را شامل می شود؛ بنا بر این در ۳۳? دیده بانیهای این ایستگاه وزش باد ثبت شده است. بیشترین فراوانی هوای آرام در مقیاس ماهانه و فصلی به ترتیب مربوط به ماه ژانویه (دی) با ۳/۸۰? و فصل پاییز (۲/۴۷?) بوده و کمترین آن در آوریل (فروردین) با ۹/۴۷? و فصل بهار (۵/۴۵?) است. با توجه به داده های دو ایستگاه مذکور بادهای غالب در استان عبارتند از: ۱- شمال غرب و غرب که بیشتر در فصل بهار و زمستان می وزند، اکثراً مرطوب و بارانزا هستند. این بادها ۴۸ روز از سال می وزند. ۲- غربی- شرقی ۱۰۸ روز از سال این بادها استان را تحت تأثیر قرار می دهند و بیشتر در فصل پاییز می وزند. ۳- جنوب غربی- شمال شرقی این بادها بیشتر در تابستان وزش دارند و ۳۶ روز از سال استان را تحت تأثیر قرار می دهند. ۴- بادهای محلی که بر اثر اختلاف ارتفاع بین دشتهایی نظیر سیمینه رود – که بخش لالجین در آن واقع شده- و ارتفاعات الوند و آلمه قولاق (یا آلمه بولاغ) که موجب اختلاف فشار گردیده، سبب می شود که توده های هوا به راحتی این دشت را تحت تأثیر قرار دهند و بادهای مختلف ایجاد کنند. مهم ترین این بادها عبارتند از: ۱- باد شمال که از اواسط اسفند تا اوایل اردیبهشت با جهت شمال غربی، جنوب شرقی می وزد و جزء بادهای مرطوب و باران زاست و نزولات آن برای کشت دیم مفید است. اهالی لالجین و روستاهای اطراف معتقدند که این بادها گرم بوده، باعث ذوب شدن برفها می شود. ۲- آق یل با جهت جنوب غربی- شمال شرقی که در فصل تابستان می وزد و زارعان با استفاده از آن، خرمنهای خود را باد می دهند. به طور کلی استان همدان با متوسط ۴/۱۰ گره سرعت باد از مناطق بادخیز کشور به شمار می رود و نیمه شمالی و دشتهای آن بخصوص همدان، بهار و لالجین از عمده ترین مناطق بادخیز استان است.

ادارات و مراکز دولتی و غیردولتی شهر:

انجمن معتادان گمنام (NA)
بانک تجارت
بانک رفاه
بانک سپه
بانک صادرات
بانک کشاورزی
بانک ملت
بانک ملی ایران
بخشداری
پاسگاه
دفتر امام جمعه
شرکت مخابرات
شرکت نفت
شورای شهر لالجین
شهرداری لالجین
صندوق قرض الحسنه بسیجیان
صندوق قرض الحسنه مهدیه
کمیته امداد


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...