ربع رشیدی

خواجه رشید الدین فضل الله همدانی اواخر قرن هفتم و اوائل قرن هشتم هجری قمری، زمان غازان خان ایلخانی به وزارت رسید. دوران وزارت او از حساس ترین دوره های فرهنگی و سیاسی تاریخ ایران است. خواجه رشید الدین برای ساماندهی، تمرکز و تداوم تحقیقات و فعالیت های فرهنگی و علمی یک مجموعه بزرگ علمی، آموزشی و پژوهشی به نام «ربع رشیدی» تأسیس کرد. این مجموعه به صورت شهرکی علمی در حومه شهر تبریز ساخته شد. خواجه رشید الدین در پایتخت ایلخانیان و در گذرگاه کاروان های خاور و باختر یکی از بزرگترین تأسیسات روزگار کهن را پدید آورد؛ شهری کوچک شامل کتابخانه، مدرسه، مسجد، دارالایتام، گرمابه، مهمانسرا، بیمارستان، مدارس عالی، پرورشگاه و کارگاه های صنعتی. او برای تأمین پشتوانه مالی برای اداره این مؤسسات بزرگ، دارایی و املاک زیادی را وقف «ربع رشیدی» کرد. این موقوفات عمدتاً در ایران قدیم، بخش هایی از عراق، افغانستان، گرجستان، ولایت روم، آذربایجان و سوریه بودند.

وقف نامه ربع رشیدی
خواجه رشید الدین برای ساماندهی اداره «ربع رشیدی» و موقوفات آن وقف نامه ای تنظیم کرد. او در این وقف نامه اطلاعاتی دقیق و مستند درباره شیوه فعالیت های علمی، آموزشی، تشکیلات ربع، اوضاع فرهنگی آن عصر، ارزش خدمات خواجه در پیشبرد و توسعه امور فرهنگی و آموزشی و نکاتی درباره احوال شخصی اش نوشته است. این نسخه به خط خود خواجه رشید الدین فضل الله همدانی و قسمتی از آن نیز به خط حاکم آن زمان تبریز است که فقط یک نسخه از آن در تمام جهان وجود دارد. بر اصالت این نسخه علما، دانشمندان و دیوانیان زیادی از جمله علامه حلی (۶۴۸- ۷۲۶ ق) گواهی داده اند. «وقف نامه ربع رشیدی» نظم خاصی دارد که فهرست جامعی از موقوفات، هزینه ها و برنامه های اداری و مالی را تبیین می کند و به دلیل گستره وسیع موقوفات و ارزش والای آنها از اهمیت جهانی برخوردار است. این وقف نامه در دوره های گوناگون تاریخی الگوی تنظیم وقف نامه های معتبر بوده است. نسخه اصلی این وقف نامه ۳۸۲ صفحه دارد و جنس کاغذ آن خانبالغ است و اکنون در کتابخانه مرکزی تبریز نگهداری و محافظت می شود. این نسخه تا سال ۱۳۴۸ شمسی در دست بازماندگان حاجی ذکاء الدوله سراجمیر، ساکن تبریز بود. انجمن آثار ملی در همان سال آن را از خانواده ذکاءالدوله خرید. پس از آن از روی این نسخه عکسبرداری شد و سال ۱۳۵۰ شمسی در هزار نسخه منتشر شد. نام اصلی این وقف نامه «اوقفیه الرشیدیه بخط الواقف فی بیان شرایط امور الوقف و المصارف» که با آب طلا و به خط ثلث نوشته شده است. گفته می شود برای نگهداری این نسخه منحصر به فرد تمام شرایط لازم از جمله دوربین مدار بسته و حفاظت الکترومغناطیسی فراهم شده و درجه حرارت و رطوبت نسبی متناسب با نسخ خطی نیز در نظر گرفته شده است. «وقف نامه ربع رشیدی» خرداد سال ۱۳۸۶در حافظه جهانی به ثبت رسید. اما «ربع رشیدی» پس از قتل خواجه رشید الدین فضل الله همدانی غارت و ویران شد. خرابه ها و بناهای نیمه ویران «ربع رشیدی» تا قرن یازدهم که اولیاء چلپی و شاردن در سفرنامه خود از آن یاد کرده اند، وجود داشته و اکنون نیز آثاری از آن دیده می شود.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    22 سپتامبر 2018
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    22 سپتامبر 2018
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    21 سپتامبر 2018
    ممنون...
  • nasim
    20 سپتامبر 2018
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...