خانه هدایت تهران،مکانی برای دوستاران ادبیات

خانه هدایت در خیابان سعدی، خیابان شهید تقوی، جنب بیمارستان امیر اعلم تهران قرار دارد و با نام مهدکودک صادقیه قابل شناسایی است
صادق هدایت از ادیبان و نویسندگان پرآوازه معاصر بوده است، که در سال۱۲۸۱، در تهران متولد شد و بیشتر عمر خود را در این خانه سپری کرد. پدر او اعتضادالملک، از رجال و اشراف دوره قاجار بود و احتمالاً، خانه هدایت به دستور وی بنا شده است. تزئینات و وسعت بنا نشان دهنده تمول کسانی است که در آن سکونت داشتند، و فرم و ساختار بنا به سبک اواخر دوران قاجار است.


تزینات خانه هدایت

در ازاره بخش جنوبی ساختمان و اطراف حیاط جنوبی، کاشی های برجسته لعابدار رنگی با نقوش زیبا و اصیل با ابعاد ۲۰ در۲۰ سانتی متر تا ارتفاع ۱۲۰ سانتی متر، زیبایی خاصی با خانه هدایت بخشیده است. در قسمت هایی از این کاشی کاری ها، تصاویر سربازان با پوشش خاص دوران قاجار به چشم می خورد. همچنین در پیشانی بنا و در قسمت پیش آمدگی پیروانی، کاشی کاری و آلات چوبی زیبایی بنا را دوچندان کرده است. کاربری اولیه این خانه، مسکونی بوده و از آن جا که به یکی از شخصیت های معروف تعلق داشته، خصوصی و برای مقاصد فرهنگی خریداری کاربرد داشته است.


معماری

ورودی اصلی بنا در ضلع جنوبی آن قرار دارد و با گذشتن از این ورودی و سطحی حدود یک متر پایین تر از کف خیابان به حیاط کوچک تر جنوبی ختم می شود. اطراف حیاط را ساختمان اصلی احاطه کرده که در دو سطح زیرزمین و یک طبقه روی آن ایجاد شده است. دسترسی به فضاهای اصلی طبقه اول از دو سمت شرق و غرب حیاط امکان پذیر است. طبقه اول بنا متقارن در دو سوی غربی و شرقی حیاط جنوبی واقع شده است.

فضای کوچکی به ابعاد ۲ در ۳ متر به عنوان فیلتر، امکان ایجاد ارتباط با سایر بخش های بنا را فراهم می کند. در جنوب این فضا اتاق ۳ در ۵ متر و در شمال آن اتاق دیگری به ابعاد ۶ در ۴ متر وجود دارد. خانه هدایت در بخش مرکزی بنا، تالار اصلی به ابعاد ۶ در ۴ متر قرار گرفته که ایوانی به عمق دو متر در جلوی آن، چشم انداز زیبای این تالار اصلی را به سمت حیاط وسیع شمالی به وجود آورده است.

حیاط شمالی بنا نیز از محیط دلنشین و زیبایی برخوردار است و محوطه سازی و باغچه بندی آن، با تبعیت از الگوی محوطه سازی ایرانی، دارای تقارن و آب نمای مرکزی است، و به احتمال زیاد، آب قناتی که از شمال حیاط به آن وارد می شده منبع تأمین آب خانه هدایت بوده که اکنون مسدود است. ابعاد حیاط ۳۷ در ۲۵ متر است و از الحاقات آن به آمفی تئاتر رو باز منتهی الیه شمال شرق و موتورخانه موجود در این بخش می توان اشاره کرد.

اطراف حیاط شمالی دیوارهای محیطی خانه قرار دارند که برای پرهیز از یک نواختی، در آنها قاب های زیبایی ایجاد شده است. سازه اصلی بنا براساس دیوارهای ضخیم، باربر آجری یک پارچه هستند و در مغز آن نیز آجر به کار رفته است. پوشش بخش های مختلف زیرزمینی، به صورت طاق ضربی بوده و پوشش طبقه اول به صورت مسطح و با تیر چوبی ساخته شده که لمه کوبی شکیلی به آن زیبایی بخشیده است. اما پوشش نهایی ساختمان شیروانی است.


خانه هدایت از گذشته تا اکنون

خانه پدری صادق هدایت، خانه ای زیبا با معماری قاجاری است که پیش از انقلاب بنا بود، تبدیل به موزه ای شود تا یادگارهای صادق هدایت را در آن به نمایش بگذارند. این خانه با پیروزی انقلاب اسلامی مصادره شد و در اختیار دانشگاه علوم پزشکی تهران قرار گرفت. سپس، به عنوان مهدکودک از آن بهره برداری شد و مدتی کارکنان بیمارستان امیراعلم و سایر قسمت های دانشگاه علوم پزشکی از خدمات آن بهره مند شدند.خانه صادق هدایت سرانجام به درخواست دوستداران ادبیات ایران، تخلیه شد و در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۴۹۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 


حال خانه هدایت خوب نیست

سرنوشت خانه‌‌ی صادق هدایت مانند گره‌های کور یک کلاف، سردرگم است، گرهی که سرنوشت این خانه را به بوف کور و داستان های غم انگیز صادق شبیه کرده و خدا می داند این خانه چه عاقبتی خواهد داشت آیا این خانه هم به سرانجام اشعار صادق و فروغ بدل می شود.

دیوارهای طبله‌زده و ترک‌خورده‌ی حیاط خانه، ستون‌های موریانه‌خورده، تنه‌ی درختان سر بریده و ته‌مانده‌ی وسایل بازی یک مهد کودک که در حیاط به حال خود رها شده‌اند، سنگ‌ریزه‌های ساختمان کناری که با ارتفاعی بلندتر از ساختمان خانه در حال ساخت است و گاهی اوقات تکه‌هایی از سنگ به حیاط فراموش‌شده‌ی خانه‌ی هدایت می‌ریزد، نقاشی‌های کودکانه که هنوز سر و صدای کودکان کارمندان بیمارستان امیر اعلم را در گوش‌ها زمزمه می‌کنند، همه نشان از بی‌نشانی صاحب خانه دارند. خانه ای که میتوان از آن به عنوان بهترین یادگاری صادق هدایت نام برد داستان نویسی که همه ما با او خاطره داریم،ولیاکنون به خانه که نگاه می اندازیم بیشتر به شکل یک مهدکودک مخروبه میبینیم که این باعث تاسف است.


نکاتی درباره صادق هدایت

نکته اول: در برخی از نوشته ها پلاک خانه را ۳۷ اعلام می کنند! این شماره مربوط به خانه ای است که صادق هدایت در آن خودکشی کرده و در شهر پاریس قرار داشت و متاسفانه این خانه نیز تخریب شده است. لازم به ذکر است در همین خصوص فیلمی مستند به نام «ازخانه ۳۷»به کارگردانی مشترک سام کلانتری و محسن شهرناز‌دار درخصوص زندگی صادق هدایت ساخته شده است.
نکته ویژه: صادق هدایت مدتی در بمبئی هند حضور داشته و خانه ای که در آن اسکان داشته هنوز وجود دارد؛ به این آدرس؛ هندوستان، بمبئی، منطقه اپولو ریکلیمیشن، خیابان حاجی نیاز احمد مارگ (ارتربندار رود سابق) پشت هتل تاج، خانه کویین سامر، طبقه همکف، آپارتمان غربی می باشد. نامهای دیگر خانه صادق هدایت: خانه هدایت‌قلی‌خان اعتضادالملک، مهدکودک صادقیه، کتابخانه بیمارستان امیراعلم و …


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...