استان همدان

موقعیت جغرافیایى و تقسیمات سیاسى استان
استان همدان با مساحت ۲۰ هزار و ۱۷۲ کیومترمربع، ۱/۲ درصد از کل مساحت کشور را در بر مى گیرد. این استان بین مدارهاى ۵۹ درجه و ۳۳ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالى و ۳۴ درجه و ۴۷ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۴۹ دقیقهٔ طول شرقى از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.
استان همدان جزو استان هاى غربى ایران است که از شمال به استان زنجان، از جنوب به استان لرستان، از شرق به استان مرکزى و از غرب به استان هاى کرمانشاه و کردستان محدود مى شود.
بلندترین نقطهٔ استان همدان، قلهٔ الوند با ارتفاع ۳۵۷۴ متر و پست ترین مکان این استان اراضى عَمْرآباد در کنار رود قره چاى در بخش شرا و پیشخوار است.
استان همدان از نظر تقسیمات کشورى، ۸ شهرستان، ۱۶ شهر، ۱۸ بخش و ۶۸ دهستان دارد و مرکز آن شهر همدان است.
– شهرستان هاى این استان عبارت اند از:
همدان، نهاوند، تویسرکان، ملایر، کبودرآهنگ، اسدآباد، بهار و رزن.
– شهرهاى آن عبارت اند از:
همدان، اسدآباد، بهار، قروهٔ درجزین، کبودرآهنگ، لالجین، مریانج، ملایر، سامن، نهاوند، تویسرکان، سرگان، رزن، فامنین، صالح آباد و فیروزان است.
– بخش هاى تابعهٔ آن در همدان:
مرکزى، شراء، فامنین؛ و در ملایر : مرکزى، جوکار، سامن؛ و در نهاوند : مرکزى، خزل؛ و در تویسرکان : مرکزى، قِلقل رود؛ و در کبودرآهنگ : مرکزى، گل تپه؛ و در اسدآباد : مرکزى، لالجین (در بهار)؛ و در رزن: مرکزى، سردرود، قروه و درجزین است.
جغرافیاى طبیعى و اقلیم استان
استان همدان منطقه اى است مرتفع. کوهستان الوند که از شمال غربى به جنوب شرقى کشیده شده است جزو پیشکوه هاى داخلى زاگرس است.
کوه الوند در جنوب و غرب شهر همدان قرار گرفته و توده اى از سنگ گرانیت است، از سنگ هاى آن در صنعت ساختمان سازى استفاده مى شود.
از زیباترین بناهایى که با استفاده از این سنگ ها ساخته شده است آرامگاه فیلسوف نامدار ایران شیخ الرئیس ابوعلى سینا، در همدان است که دیرتر به شرح آن خواهیم پرداخت.
ارتفاعات مهم استان عبارت اند از : گرمه و سرده در ملایر، آلمابلاغ در حدفاصل اسدآباد و بهارکوه، بوقاطى در کبودرآهنگ، گرویاگرى در جنوب نهاوند و خان گُرمَز در سیاه درهٔ تویسرکان و رشته کوه زاگرس با قله زیباى الوند حدفاصل تویسرکان و همدان.
در ناحیهٔ شمال شرقى و شرق ارتفاعات الوند در میان کوه الوند و کوه گرین اراضى پست و دشت هاى هموار استان قرار دارد. دشت هاى وسیع شمال و شمال شرقى استان در مسیر بادهاى شدید است. توده هاى هوا به راحتى این نواحى را تحت تأثیر قرار مى دهد.
استقرار این دشت ها در مجاورت نواحى مرتفع و کوهستانى باعث وزش بادهاى شدیدى در سطح استان مى شود؛ به همین دلیل استان همدان از مناطق بادخیز کشور به شمار مى آید و اغلب شهرهاى استان همدان در ارتفاعات واقع شده اند. متوسط سرعت باد در استان همدان ۴ متر در ثانیه گزارش شده است.
از دیگر عوامل مؤثر در شرایط جوى این استان یکى دورى آن از دریا و دیگرى جریان هاى پرفشار هواى سرد شمالى و غربى است. به طورکلى مناطق مرتفع استان آب و هواى سرد کوهستانى دارد و مناطق جنوبى آن – ملایر و نهاوند – داراى آب و هواى معتدل کوهستانى است.
به استناد گزارش هاى ایستگاه هاى سینوپتیک همدان – نوژه، حداکثر مطلق درجهٔ حرارت هوا در این استان ۳۶/۸، و حداقل مطلق آن ۲۹/۶- و متوسط حرارت آن ۹/۶ درجهٔ سانتى گراد است. گرم ترین ماه هاى سال با حداکثر دماى ۳۵ درجهٔ سانتى گراد تیر و مرداد است و سردترین ماه هاى سال، با میانگین ۲۵/۴- درجهٔ سانتى گراد دى و بهمن است.
به استناد همین گزارش، میزان سالانهٔ بارندگى بیش از ۳۰۰ میلى متر است که در ماه هاى مختلف سال متغیر است؛ به طورى که در فروردین حداکثر ۹۵ میلى متر، در اردیبهشت ۸۲ میلى متر، در خرداد ۸۱ میلى متر و در بقیهٔ ماه ها نیز به تناسب فصل متغیّر است. استان همدان با ۱۴۳ روز یخ بندان در سال یکى از سردترین استان هاى کشور است. سردترین ماه هاى سال، دى، بهمن، اسفند و گاهى فروردین است.
وزش باد در سطح استان تقریباً در تمام ماه هاى سال ادامه دارد. انواع جریان باد هاى این استان، عبارت اند از:
– بادهاى شمال و شمال غربى که بیشتر در فصل بهار و زمستان جریان پیدا مى کند، و غالباً مرطوب و باران زاست.
– بادهاى غربى – شرقى، که بیشتر در فصل پاییز مى وزد.
– بادهاى محلى، که بر اثر اختلاف فشار بین ارتفاعات و دشت ها پدید مى آید، مثل بادکور در ناحیهٔ اسد آباد.
با توجه به شرایط اقلیمى مناسب ترین زمان براى مسافرت به همدان، از اواخر اردیبهشت تا اواخر مهرماه است. در این مدت علاوه بر زیبایى و سرسبزى هاى پراکنده در سراسر استان همدان تابش آفتاب و درجهٔ حرارت بسیار مطلوب است. زمان مذکور فرصت مناسبى است تا ایرانگردان علاقه مند به استان همدان از تعطیلات تابستانى خود بیشترین بهره را بگیرند. اگر کسانى قصد استفاده از برف براى ورزش اسکى و سایر ورزش هاى زمستانى را داشته باشند، فصل زمستان بسیار مناسب است؛ به ویژه آن که امکانات ورزش اسکى و کوهنوردى زمستانى در دامنه هاى الوند فراهم است.
جغرافیاى تاریخى استان
استان همدان یکى از مناطق تاریخى ایران و از قدیمى ترین کانون هاى تمدن به شمار مى رود. آثار تاریخى موجود در این استان قدمت و کهن سالى آن را نشان مى دهد.
وضعیت اجتماعى و اقتصادى استان
برابر آمارگیرى جارى جمعیت در سال ۱۳۷۰، کل جمعیت استان ۳۲۰‚۶۵۱‚۱ نفر بوده که از این تعداد ۴۲/۲ درصد در مناطق شهرى و ۵۷/۸ درصد در مناطق روستایى سکونت داشتند. تراکم نسبى جمعیت در هر کیلومترمربع در همین سال ۸۶/۸ نفر بود.
رشد جمعیت شهرى استان در فاصلهٔ سال هاى ۷۰-۱۳۶۵ حدود ۵/۲ درصد بود. در همین مقطع، جمعیت روستایى استان از ۶۳ درصد در سال ۱۳۶۵ به ۵۷/۸ درصد در سال ۱۳۷۰ رسید که ۵/۲ درصد کاهش را نشان مى داد. به عبارت دیگر در فاصلهٔ سال هاى مذکور مهاجرت از روستا به شهر افزایش یافت.
همدان منطقه اى است کوهستانى که در دامنهٔ رشته کوه الوند قرار گرفته و سرچشمهٔ رودها و جویبارهاى فراوان است. مراتع بین دره اى آن از دیرباز سبب جذب بخشى از دامداران و عشایر به این منطقه بوده است. جمعیت تقریبى عشایرى که سالانه به این استان مى آیند، حدود ۴۰ هزار نفر گزارش شده است. این استان با زمستان هاى نسبتاً سرد و تابستان هاى معتدل، مراتع چراى بهاره و تابستانه را براى عشایر فراهم مى کند، تا آن حد که عشایر استان هاى همجوار نیز به این استان کوچ ییلاقى مى کنند. از آن جمله اند تیره هایى از ایلات ترکاشوند، جمیر، یاریم تاقلو و بنفشه که از ایلام، کرمانشاه، لرستان و استان مرکزى به این منطقه مى آیند و در ارتفاعات شمالى و جنوبى الوند و دیگر نواحى مرتفع استان تابستان گذرانى مى کنند.
تابستان کوتاه خاصه در مناطق مرتفع شمال تویسرکان و جنوب همدان سبب شده است که ایلات و عشایر صرفاً به دامدارى بپردازند و کشاورزى از رشد چندانى برخوردار نباشد. گروهى از تیرهٔ رحمتى ایل ترکاشوند در مناطق بین اسدآباد، تویسرکان و حوالى کوه خان گورمز به کشت و زرع محدود مى پردازند.
اساس اقتصاد استان در مرحلهٔ اول کشاورزى و دامپرورى و در مرحلهٔ بعد مبتنى بر استخراج و استحصال معادن است. کشت در سطح استان به دو شکل دیم و آبى صورت مى گیرد، اما بیشتر اراضى کشت شده به صورت دیم است.
مهم ترین محصولات کشاورزى استان گردو، گندم، جو، سیب زمینى و چغندرقند است که کشت گندم و جو حدود سه چهارم اراضى زیر کشت را به خود اختصاص داده است. محصول گردو به ویژه در تویسرکان از لحاظ کمى و کیفى کم نظیر است. اولین مرکز تحقیقات گردو در کشور در شهر تویسرکان تأسیس شده است. محصولات مهم دیگر استان در قسمت هاى کوهستانى انواع میوه ها (به ویژه سیب و گلابی) و در دامنه ها انگور، غلات، حبوبات و صیفى جات است.
براساس سرشمارى کشاورزى سال ۱۳۶۷، در سطح استان ۵۶۰‚۸۰۲ هکتار زمین کشاورزى وجود دارد که از این وسعت ۷۵۱‚۲۸۶ هکتار آبى و ۸۰۹‚۵۱۵ هکتار دیم است. از کل اراضى آبى ۸۱۶‚۱۸۰ هکتار زیر کشت، ۸۷۷‚۸۰ هکتار به صورت آیش و ۰۵۱‚۲۵ هکتار باغ و قلمستان است. از کل اراضى دیم نیز ۳۷۶‚۲۶۰ هکتار زیرکشت و ۷۲۳‚۲۵۴ هکتار به صورت آیش و ۷۱۰ هکتار باغ و قلمستان است.
شیوهٔ دامدارى این استان بیشتر سنتى است، ولى با آموزش هاى لازم و اصلاح نژاد دام مى توان تولید محصولات دامى آن را افزایش داد. این استان به علت تنوع آب و هوا، وجود مراتع وسیع و ییلاقى بودن منطقه، براى عشایر دامدار از اهمیت خاصى برخوردار است. در حال حاضر وجود مجتمع هاى دامدارى صنعتى و نیمه صنعتى که زیر نظر مرکز گسترش خدمات تولیدى و عمرانى فعالیت دارند، تولید فرآورده هاى دامى آن را گسترش داده است.
استان همدان از نظر معادن بسیار غنى است و مهم ترین معادن آن گرانیت، سنگ آهک، سنگ ساختمانى، فلدسپات، سرب، روى، نقرهٔ آهنگران، گچ، لیمونیت، سیلیس، تراورتن و سنگ آهن است.
در این استان صنایع دستى بیش از صنایع ماشینى گسترش دارد، هرچند که با ورود صنایع ماشینى روزبه روز از اهمیت و اعتبار صنایع دستى کاسته مى شود.
مهم ترین صنایع دستى استان قالى بافى، سفال گرى، گیوه بافى، کفش دوزى، پوستین دوزى و دباغى است.
قالى بافى همدان در سطح ملى مشهور است و قالى هاى ریزباف آن به خارج از کشور نیز صادر مى شود. سفالگرى از صنایع دستى مهم استان به ویژه لالجین در شهر بهار است. انواع این ظروف و ابزار سفالى، علاوه بر مصرف محلى به خارج از آن نیز صادر مى شود.
در اطراف شهر همدان و دیگر شهرستان هاى استان، کارگاه ها و کارخانه هاى متعددى تأسیس شده است که به تدریج بر تعداد آن ها افزوده مى شود.
یکى از صنایع سبک استان، کارخانهٔ صنعتى تولید شیشه است که در غرب ایران کم نظیر و از نظر ظرفیت تولیدى منحصر به فرد است. این کارخانه در حال حاضر انواع استکان، لیوان، شیشه و نظایر آن را تولید مى کند. سایر صنایع سبک استان عبارت اند از : صنایع غذایى، نساجى و چرم سازى، سلولزى، شیمیایى، کانى غیرفلزى، برق و الکترونیک و صنایع فلزی.
مهم ترین فعالیت صنایع سنگین استان عبارت اند از : ریخته گرى چدن و تولید ادوات کشاورزى، ماشین آلات ساختمانى و راه سازى، سوپاپ انواع خودرو و شرکت فولاد همدان.
بخش خدمات استان با توسعهٔ آموزش عالى و کسب تجارب نوین، گسترش قابل توجهى یافته است.

 


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...