اثر گردشگری در ارتقاء فرهنگ روحی و معنوی مسافر

اثر گردشگری در ارتقاء فرهنگ روحی و معنوی مسافر را برای شما دوست عزیز جمع آوری کردیم و در یک پست به شما ارائه کرده ایم.

خداشناسى و تهذیب اخلاق
سفر موجب تکامل و تعالى انسان و بیانگر عروج او است؛ سرشت آدمى توجیه کنندهٔ ‘سیر و سفر’ و سیاحت و جهانگردى است.
با سیرى در تاریخ و مرور احوال بزرگان علم و اخلاق به این نکته پى مى بریم که بسیارى از چهره هاى پرفروغ جوامع بشرى و راهنمایان و مربیان آدمی، براى نیل به فضایل اخلاقى و دسترسى به عارف عالى بشرى و سرچشمهٔ لایزال حقیقت سفرها کرده اند و مرارت ها کشیده اند. به همین دلیل، در کتب آسمانى و اخلاقى و دیوان شعرا، مضمون هائى نیکو و عبارت هائى آموزنده در مورد آثار سفر بر تعالى روح و اخلاق انسان آمده است.
در قرآن کریم در مورد سیر و سفر آیات بى شمارى نازل شده که بیشتر آنها با هدف خداشناسی، آگاهى یافتن از سرنوشت اقوام گذشته، عبرت آموزى در جهت تغییر اندیشه، رویه رفتار و تعالى و گسترش دانش و بینش انسان است. اسلام براى خداشناسى و تهذیب نفس راه هاى گوناگونى ارائه مى دهد که سوق دادن افکار و عقل به ژرف نگرى در نظام هستی، پدیده هاى آسمانی، زمینى ، حیوانى و گیاهى نمونه هاى آن است:
قُل سِیرٌو فِى الْاَرضِ فَانْظرٌوا کَیْفَ بَدَاَالخلق ثٌمَّ ٰاللهٌ نٌیشِیٌ اَلَنَشأهَ اَلاَخراّن الَّله عٰلى کٌّلِ شیء قَدِیٰر (قرآن کریم سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۲۰).
(بگو اى پیغمبر در زمین سیر و سفر کنید و ببینید که خا چگونه موجودات را از نیستى به هستى آورد (خلق کرد) و سپس به عالم دیگرى رهسپار مى کند. به رستى که خدا بر هر چیزى توانا است).
با سیر در زمین، دریا و آسمان، انسان به عظمت هستى پى مى برد و به خُردى و کوچکى خود آگاه مى شود. با درک و آگاهى از نظم و انضباط موجود در جهان ناینکه موجودیت هر موجودى مسبوق به عللى است و سلسلهٔ علل و معلول و قاعده و قانون مبناى عالم وجود است انسان به نیرو آفرینندهٔ هستى واقف شود و خدائى را بندگى کند که زمین و آسمان را با همهٔ عظمت خود آفرید و مسخر وى گردانید، تا از راه هاى گشودهٔ آن آمد و رفت کنند و از مواهب و نعمت هاى آن بهره برند. خاک تیره را مبداء حیات روزى دهندهٔ موجودات و مرجع مخلوقات گردانید. سطح زمین را صحنهٔ زندگى گیاه جانور و انسان قرار داد و درون او را کانون نشو و نماى موجوداتى ریز و خرد ساخت که با جان و توان و جنب و جوشى که بر مبناى قانون و ضابطه است. محیط مساعدى براى رویش گیاه که نقش عمده اى در هستى و ایجاد تعاون دارند، محیط مساعدى براى رویش گیاه که نقش عمده اى در هستى و ایجاد تعادل دارند، ایجاد مى کنند و اندرون آن را گنجینهٔ ذخایر عظیمى ساخت که مایهٔ زندگى آدمیان است حیوانات عظیم الجثه و کوچک، پرندگان زیبا و خوش خط و خال را که با زمزمه و جنب و جوش خود بذر زندگى مى پاشند را در نهایت خِرَد و کمال بیافرید. افلا ینظرٌون اِلیَ الابل کیف خلقت ‘قرآن کریم، سورهٔ غاشیه، آیهٔ ۱۷’ (آیا به شتر نمى نگرید که چگونه خلق شد؟)
هر بخشى از این پهنهٔ خاک را ممکن و مأواى گروهى انسان، جانور و گیاه قرار داد که با هم تفاوت بسیار دارند، در حالى که از حقیقتى واحد نشأت گرفته اند.
جهان را با دنیائى تباین و اختلاف از نظر شکل، رنگ، زبان، آداب و رسوم، فرهنگ، معیشت و … خلق نمود.
انسان ناآگاه و مغرور که در عین ناتوانى و عجز به قدرت خویش مى نازد و خود را محور جهان مى پندارد، با بیرون آمدن از لانهٔ خود و سیر و سفر کردن، با دیدن شگفتى هاى خلقت و طبیعت، از نظر اخلاقى دگرگون مى شود و به زیور خرد و سجایا نیکو آراسته مى گردد، زیرا در طول سفر به سبب مشاهدهٔ آثار یا عظمت خلقت نظیر کوه و دشت، جنگل و صحرا و دریا و سیر در افلاک و شهرهاى آباد و ویران و آدمیان گوناگون، بسیارى از ناشناخته ها را مى شناسد و به ناتوانى و کوچکى خود رد برابر عالم وجود پى مى برد و پیشداورى هاى نادرست وى به داورى خردمندانه تبدیل مى شود. او از ورطهٔ تنگ نظرى و کوته بینی، از بیمارى خطرناک حسادت و بخل و کینه وزی، که زندگى را با همهٔ زیبائى آن زشت مى نمایاند، رها مى شود و به کمالات و فضایلى نیکو نظیر صبر، بردباری، مهربانى و مهم تر از همه، حس مسئولیت در برابر عالم ستى و همنوع خود و حتیٰ حیوان، جانور و گیاه و آب و خاک و… مزین مى شود و گنجینهٔ دل و آینهٔ ضمیر او از عشق و صفا و محبت به جهان آفرینش و همهٔ نمادهاى آن سرشار مى گردد و خود را حلقه اى از حلقه هاى زنجیرهٔ هستى مى بیند که استمرار زندگى او در گرو رعایت حقوق سایر موجودات است.
با توجه به همین فواید سفر است که سعدى شیرازى مى فرماید:
بسیار سفر باید تا پخته شود خامى صوفى نشود صافى تا در نکشد جامی٭
در راه وصول به کمال و درک حقیقت، در راه تحصیل اخلاق جسته و عرفان به عالم هستى باید ترک شهر و دیار کرد و سفر نمود تا نفس سرکش و خام در پیج و خم و فراز و فرودهاى زندگى و سفر پخته شود. ناخالصى ها و ناپاکى هاى جان و روح در پالایشگاه سفر و دیدن اوضاع طبیعت صاف گردد و خشونت خلق به لطافت اخلاق بدل شود خود را بشناسد تا به عظمت آفریننده پى برد. زیرا مَن عَرَفَ نَفسَه فَقَد عَرَفَ رَبَه. (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۲، جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، ۱۳۲، ص ۳۲).
عارف نامی، عطار نیشابورى در وصف سفر چنین سروده است:
زین بحر همچو باران بیرون شو و سفر کن زیرا که بى سفر تو هرگز گهر نگردى (فریدالدین عطار، دیوان عطار، تصحیح تقى تفضلی، تهران، انتشارات علمى و فرهنیگ، ۱۳۷۴، ص ۶۲۲).
ابوحامد غزالى طوسى نیز در فواید سفر فرموده است:
‘آنکه سفر کند خویشتن و اخلاق خویشتن را بشناسد تا به علاج صفاتى که در وى مذموم است مشغول شود. این نیز مهم است که مرد تا در خانهٔ خویش بُوَدْ و کار به مراد وى مى رود، به خویشتن گمان نیکو برد و پندارد که نیکو اخلاق است. در سفر پرده از اخلاق باطن برخیزد و احوالى پیش آید که ضعف و بدخوئى و عاجزى خویش بشناسد و چون علت باز داند به علاج مشغول تواند شد و هرکه سفر نکرده باشد؛ در کارها مردانه نباشد. بشرحافى (ره) گفتى اى قریان سفر کنید تا پاک شوید که هر آب که بر جاى بماند بگندد’ (ابوحامد محمد غزالی، کیمیاى سعادت، تصحیح حسین خدیو جم، تهران، کتاب هاى جیبی، ۱۳۵۴، ص ۴۵۷ و ۴۵۸).
و این شعر زیبا به سعدى منسوب است:
سفر سوهان مرد است اى خردمند ندارد مرد عاقل پاى دربند
به گواهى تاریخ، همهٔ انبیاء و بزرگان دین و بنیانگذاران مکتب هاى عالى خلاقى اغلب سال هاى عمر خود را در سفر و سیر مى گذراندند. آنان در ایام جوانی، یا چوپان بودند (موسی) یا بازرگانى مى کردند و بدیهى است که لازمهٔ این گونه معیشت ها مسافرت است.
کوه و دشت و دریا و صحرا میعادگاه آنان با حق تعالى بود. براى پى بردن به راز آفرینش، در سکوت طبیعت سر به جیب تفکر فرو مى بردند، با معبود خویش زمزمهٔ عشق سر مى دادند و آنگاه که از معدن وجود و منبع هستى الهام مى گرفتند و به انواع فضایل و صفات پسندیده آراسته مى شدند، در پى شناساندن حقیقت محض و هدایت همنوعان خویش قیام مى کردند.
٭ (کلیات سعدی، به کوشش محمدعلى فروغی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶، ص ۶۳۴).
پند آموختن از تاریخ
از مهم ترین فواید سفر پند آموختن از سرنوشت اقوام گذشته و پى بردن به علل پیشرفت و تعالى ملت ها یا سقوط و هبوط آنها است.
قُل سیرٌوا فِى اَلارضِ ثٌمّ انٌظرٌوا کَیفَ کٰان عاقبه اْلمکذّبین (قرآن کریم، سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۱)
(بگو در زمین سیر و سفر کنید و بنگرید که عاقبت کار کسانى که آیات و نشانه هاى خداوند را باور نداشتند و تکذیب مى کردند چگونه بود).
در طول سفر آدمى با آثار و ویرانه هاى شهرهائى برخورد مى کند که روزگارى در نهایت آبادانى بوده اند. این شهرها پایتخت پادشاهان و فرمانروایانى بوده، که در کاخ هاى مجللِ بنا شده بر روى خون و استخوان فقراء و زحمتکشان مى زیستند. این شهرها و کاخ ها در اوج زیبائى و شکوه و آبادى بودند و اقامتگاه کسانى بود که با اتکاء به قدرت خویش، با زور سرنیزه و سلاح، میلیون ها انسان بى گناه را استثمار مى کردند و یا به بردگى گرفتن هزاران تن از همنوعان ضعیف خود زندگى پُررونق و شکوه مندى براى خود مى ساختند. اما دیر نپائید که حوادث روزگار یا دست اجل طومار زندگى آنان را درهم پیچید و شیرازهٔ حیات پر جلال و شوکت آنها را از هم گسست. آن پیکره هائى که در بسترهاى راحت مى آرامیدند و ملبس به لباس هاى پرزرق و برق و فاخر و جواهرنشان بودند. به دل خاک سپرده شدند و در اندک زمانى متعفن و متلاشى شد و بالاخره به خاک تبدیل گشتند. آن قصرهاى مجلل و افسانه اى ویران شدند و کنام لاشخوران و لانهٔ جغدان گردیدند. آرى چنین است شیوهٔ روزگار که دیر یا زود فریادهاى آمرانهٔ فرمانروایان خودکامه و گردنکشان و کشورگشایان ستمگر را خاموش مى کند و سرهاى تاجداران را به خاک مى ساید و پیکرهائى که از خون مظلومان و بینوایان فربه شدند، به خاک سیاه تبدیل مى کند:
فَاعَتِبرٌو یٰا اٌولیَ الابصٰارْ
اگر بناهاى تاریخی، کاخ ها و گنجینه ها و اشیائى که در معرض تماشاى جهانگردان است زبان و بیان داشتند، چه بسیار داستان هائى که از ساکنان و صاحبان گذشتهٔ خود مى گفتند و چه افسانه هائى که از قدرت و عظمت و غرور و نخوت و ستم پادشاهان یا مهربانى و نکوئى مردمان گذشته بر زبان مى آوردند.
هر ذرهٔ خاک ارگ رازى دارد هر کنگره اش ز فخر نازى دارد
گر باز کند زبان به صحبت خشتى دانى که چه سوزى و چه سازى دارد.*
پهنهٔ خاک زمین سرشار از خاطراتى شگفت انگیز، از شهرها و تمدن هائى است نظیر کار تاژ، فینیقیه، بابل، سومر، اکد، ماده، هخامنشی، نیل، یونان و روم و… است. هم اکنون تنها نشانى که از آن همه هیاهو و جلال و شکوه باقى مانده یادى نامى است که جاودانه بر تارک تاریخ نقش بسته است: نامى نیکو و یادى گرامی، اگر صاحب نام در ایام حیات خود در جهت کمال و در راه آسایش و آرامش خلق گام برداشته است یا نامى زشت و مورد لعن و نفرین چنانچه صاحب نام در چند روز عمر او به دلیل رفاه مادى و برخوردارى از نعمات و ارضاء روح سرکش شهوات نفسانى و… از هیچ جنایتى خوددارى نمى کرده است.
* این شعر از آموزگارى دلسوخته به نام حاج محمود توحیدى است که به همت بانوئى دانشمند در بخشى از ارگ بم کرمان، زینت بخش دیوار قهوه خانهٔ سنتى شده است.
سلامتى روح و جسم
از جلمه فواید سفر، از میان رفتن غم و اندوه از دل انسان است. روح خسته و آزردهٔ آدمى از آلام زمانه و از غوغا و هیاهوى اضطراب آور و تب آلود روزگار ماشینى و عصر رایانه خسته است و این خستگى بر جسم وى اثر مى گذارد و آن را بیمار مى کند. به همین دلیل است که مى گویند ‘روح سالم در بدن سالم است’ . با مسافرت و تغییر محیط زندگى به طور موقت این خستگى روحى برطرف و قواى جسمانى تجدید مى شود. رسول اکرم فرمود:
اِذا اَعسَرَ اَحَدُکُم فلیَضرب فى َاٌلارضْ و یَبَتَغى مِن فَضِل الله و ٰلایَعُمَّ نَفسَهٌ و اَهلَه (میرزاى نوری، مستدرک الوسایل، ج ۱۳، ص ۷)
(هرگاه زندگى بر شما تنگ آید و دچار افسردگى خاطر شوید باید مسافرت کنید و در جستوى احسان خدا و نعمت هاى او برآئید و مبادا که بر نفس خود و زن و فرزندان خود سخت گیرید).
زندگى ماشینى امروز و ضوابط پیچیده و خسته کنندهٔ آن روح لطیف آدمى را مى فرساید. هم اکنون انسان ناگزیر است در جنگلى از ابزار و آلات مکانیکى و الکترونیکى زندگى کند که با هیاهوى ناهنجار خود سبب ملالت خاطر او شده اند. وانگهى با توسعهٔ ارتباطات و شلوغى شهرها و آمد و رفت خودروها و آلودگى ناشى از آن روح انسان که زادهٔ طبیعت است فرسوده مى گردد.
زمین هاى اطراف شهرها به سبب گسترش شهر زیستی، ارزش اقتصادى پیدا کرده است، بنابراین دیگر براى کشت سبزیجات و گندم و… کاربرد ندارد و به تدریج به زیر ساختمان هاى ناهماهنگ مى رود یا از زباله ها لوازم اسقاط و… انباشته مى شود. محیطى چنین خشن و غم انگیز همراه با سایر نارسائى هاى شهرى روح و جسم آدمى را به شدت بیمار مى کند. انسان امروز ناگزیر است به جاى زندگى در خانه هاى وسیع و در دل جنگل و جلگه هاى سرسبز، به زیستن در درون هیولاهاى سیمانی، آهنی، شیشه اى و… یعنى برج ها و آسمان خراش ها و آپارتمان هاى تنگ و زشت تن در دهد.
در شرایط حضار، رقابت میان انسان ها بر سر به دست آوردن محل سکونت، که آدمى گرفتار آن است، آثار ویران کننده اى بر خانه سازى دارد، نه تنها بنا به ملاحظات اقتصادى ـ که حکم مى کند خانه سازى به صورت انبوه و در نتیجه ارزان صورت گیرد ـ بلکه سطحى نگرى عموم مردم نیز باعث شده است که در حومهٔ شهرهاى سراسر جهان، هزاران هزار شهرک در هم فشرده از زمین سر برآورند؛ شهرک هائى که خانه شان فقط با شماره از هم قابل تشخیص هستند ولى هیچ شباهتى به ‘خانه’ به معنى محلى براى اقامت زندگى و استراحت ندارد این خانه ها در واقع، نفس هائى براى انسان هاى ‘سوددِه’ هستند.
بدیهى است شرایط زندگى کنونى در شهرهاى بریده از طبیعت و در خانه هاى بى روح و زشت و یکنواخت روح آدمى را، که طالب تنوع و زیبائى است، خسته و فرسوده مى کند و این خستگى و فرسودگی، بدون شک، بر جسم و روح او آثار نامطلوبى برجاى مى گذارد. چنانکه ثابت شده است بسیارى از بیمارى هاى جسمی، به ویژه پوستی، منشاء روانى دارند. امروز بسیارى از پزشکان و روانپزشکان بر این باور هستند که بهترین راه مداواى بیشتر بیمارى ها، تغییر محیط دائم زندگى و دل سپردن به طبیعت است و این تغییر محیط تنها از راه سفر میسر است.
درخت اگر متحرک شدى ز جاى به جاى نهْ جور اره کشیدى و نه جفاى تبر*
* این شعر منسوب به سعدى شیرازى است
و پیغمبر بزرگوار اسلام فرمود:
‘سافِرواتصّحِو (مسافرت کنید تا سالم باشید)
آدمى از دیرباز به فایدهٔ مسافرت در مداواى بیمارى هاى گوناگون روحى و جسمى پى برده است. سفر به نقاط خوش آب و هوا یا به نواحى داراى آب گرم معدنى از هزاران سال پیش متداول بوده است. هم اکنون در کشورهاى توسعه یافته، دولت ها و کارفرمایان، کارکنان خود را تشویق مى کنند که دست کم چند روز از سال را در فضائى خارج از محیط زندگى دائمى خود بگذرانند، به مسافرت روند تا بتوانند با استفاده از موهبت ها و زیبائى هاى طبیعى و ایجاد تنوع در زندگى و دیدن شهر و سرزمین هاى دیگر خستگى روانى و روحى خود را برطرف کنند تا هنگام بازگشت با روحیه اى تازه و قوائى تجدید شده به تولید و کار و ابتکار مقید مشغول شوند.
وانگهی، آدمى در مسافرت، با دیدن زندگى هاى گوناگون؛ شاهانه یا فقیرانه، به منزلت خویش پى مى برد. براى رسیدن به زندگى بهتر تلاش مى کند یا از وضع زندگى خود راضى مى شود و شکر مى گوید، قدر نعمت هاى خدا را مى داند، از ناآرامى ها و سرکشى ها پرهیز مى کند و از اندوه و غبطه و غصه خوردن در مورد زندگى دیگران رها مى شود.
آموختن دانش و معرفت
کسب دانش و معرفت از جمله منافع سفر است. به گواهى تاریخ، اکثر مردان اهل دانش براى آموختن به سفرها مى رفتند و تلخى ها و شیرینى هاى مسافرت را تجربه کرده اند تا توانسته اند از محضر دانشمندان بهره گیرند یا از طبیعت، که با زبان رمز و راز از مکنون عالم وجود مى گوید، پند آموزند. غزالى معتقد است (لَم یَحصَل اِلعْلم اِلّا بِاْلَسَفٰر۱ ) (کسب دانش تنها با سفر ممکن مى شود).
چو قطره از وطن خویش رفت و باز آمد مصادف صدف او گشت و شد یکى گوهر۲
مولانا جلال الدین رومى ایرانی، که خود به دنبال معشوق و کمال مطلوب درد خارهاى مغیلان را به جان خرید و به سفرها رفت، مسافر را به دانهٔ بارانى تشبیه مى کند که چون آن دانهٔ باران در دل صدف قرار گیرد، پس از مدتى که ته دریا آرمید به دانهٔ گوهر (مروارید) تبدیل مى شود. به راستى اگر آدمى نیز با دیده اى بینا به طبیعت بنگرد، با آنچه در طى مسافرت مى بیند جهانى دیگر براى او آشکار مى شود و به بسیارى از حقایق پى مى برد.
در اسلام مسافرى که به قصد کسب معرفت و فضیلت و دانش خانه و کاشانهٔ خود را ترک کند از منزلتى خاص برخوردار است پیغمبر اسلام فرمود:
‘منَ خَرَجَ مِن بَیتِه یَطْلُبٌ عِلماً شیعّه سَبْعٌونَ اَلْف ملک و یستغفرون لَهٌ ۳
(هرکس در راه کسب دانش و فضیلت خانهٔ خود را ترک کنند و به سفر رود، هفتاد هزار فرشته او را همراهى مى کنند و براى او طلب آمرزش مى نمایند).
سید قطب در تفسیر آیهٔ نفر مى نویسد: ‘اسلام روش حرکتى دارد که به فقد و فهم آن نمى رسد مگر کسى که اهل سیر و سفر و جهاد و اجتهاد باشد، زیرا در سیر و سفر آیات و تطبیقات عملى آن متجلى مى شود. برخلاف کسانى که در کتاب ها غرق شده و معتکف اوراق شده اند۴.
این خلدون عالم و جهانگرد شهیر آفریقائى مى گوید: ‘سیر و سفر در جستن دانش ها و دیدار مشایخ بر کمال علم مى افزاید، به این سبب که بشر معارف و اخلاق و مذاهب و فضایلى را که در آنها ممارست مى کند گاهى از طریق دانش و تعلیم و القاء فرا مى گیرد و گاهى به شیوهٔ تقلید و حضور در مجالس دیگران مى آموزد.
ولى ملکه هائى که به طور مستقیم و به صورت تلقین حاصل شده باشد، مستحکم تر و راسخ تر خواهد بود و بنابراین به نسبت فزونى مشایخ حاصل مى شود و رسوخ مى یابد. اصطلاحات نیز در تعلیم مایهٔ اشتباه متعلم مى شود و به حدى که بسیارى از آنان گمان مى کنند که آنها هم بخشى از دانش هستند و این اشتباه متعلم برطرف نمى شود مگر اینکه شخصاً از محضر استاد بهره جوید، زیرا معلمان هریک در اصطلاحات دانش ها شیوهٔ خاصى دارند به همین دلیل دیدار دانشمندان و گفتگو دربارهٔ نتایج مختلف از نظر بازشناختن اصطلاحات براى متعلم بسیار سودمند است چه در این دیدارها اختلاف شیوه ها را در دانش مى بیند و در نتیجه دانش را از اصطلاحات تجوید و انتزاع مى کند و به این نکته پى مى برد که اصطلاحات مزبور طریقه هائى براى تعلیم و روش هائى جهت تدریس دانش است قوایش براى رسوخ و استحکام در ملکات برانگیخته مى شود و معلومات وى تصحیح مى گردد و معارف گوناگون را از یکدیگر باز مى شناسد و در عین حال، ملکات وى به واسطهٔ عادت کردن به حضور در مجالس درس معلمان و سود بردن از تعلیمات آنان و دیدن آن همه استادان و مشایخ گوناگون تقویت مى شود. و این نتایج براى کسى است که خدا راه هاى دانش و راهنمائى را براى وى میسر کند و آنگاه ناگزیر باید در طلب دانش سفر کند و به گردش و جهانگردى پردازد تا سود فراوان و کمال معلومات خویش را به دیدار مشایخ و برخورد با رجال به دست آرد و خدا هرکه را بخواهد به راه راست هدایت فرماید.۵
از دیرباز، مردم ایران زمین، به سبب مسافر هاى علمى و دینى در گرداگرد گیتی، شهرهٔ آفاق بودند چنانکه پیغمبر اسلام فرمود:
لوکان العلم فى الثریا لناله رجال و من فارس (احمد حافظ بن ‘حلیه الاولیاء، ج ۶، دارالکتب العلمیه، بیروت،[بى تا]، ص ۶۴.
(هر آینه دانشى در ستارهٔ ثریا باشد مردانى از فارس در طلب آن دانش به آنجا مى روند).
مفهوم آیه گویاى آن است که ایرانیان در هر کجا و هر چند دور دانشى را سراغ داشتند به آنجا مى رفتند و ضمن استفاده از محضر دانشمندان رشته هاى گوناگون با مردم آن سامان گفت وگو مى کردند و همین امر موجب شکوفائى استعدادى آنان مى شده است.
از آنجا که فرهنگ جوهر و اساس تمدن است، لازمهٔ استحکام و دوام تمدن ملت ها بارورى و شکوفائى فرهنگ است و البته فرهنگ در انزوا و سکون پژمرده مى شود و پویائى خود را از دست مى دهد. اگر به تاریخ بنگریم، مى بینیم که شکوفائى تمدن اقوام رابطهٔ مستقیمى با موقعیت جغرافیائى سرزمین آن اقوام، یعنى قرار گرفتن سیر آمد و رفت و داشتن رابطهٔ بازرگانى با سایر مردم دارد. در یونن باستان، در کرانه هاى جنوبى مدیترانه و در خاورمیانه، نخستین هسته هاى تمدن انسان شکل گرفتند و بزرگ ترین دانشمندان و فلاسفهٔ باستان را به جهان عرضه کردند. دلیل واقى این امر، یعنى تکوین تمدن هاى نخستین در آن نواحی، بهره مندى مردم آن دیار از نعمت رویاروئى با مردم سایر نواحی، معاشرت با بازرگانان و مسافران و تبادل اندیشه و گفت وگو با آنها بود. در واقع، هرچند که در جهان کنونی، روابط انسان ها به برکت فن آورى هاى عالى در رشتهٔ پیام رسانى و خبرى آسان شده، هنوز اصلى ترین وسیلهٔ شناخت و غنى تر شدن آگاهى و فرهنگ جوامع سیر و سفر است.
(۱) ابوحامد محمد غزالی، احیاءالعلوم، دارا حیاءالثرات، العربى بیروت، [بى تا]، ص ۲۴۶.
(۲) این شعر به عراف عامل، ملاى رومی، مولانا جلال الدین، منسوب است.
(۳) محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، ج ۱، [بى تا]، ص ۱۷۰.
(۴) عبدالکریم بى آزار شیرازی، فشردهٔ مقالات همایش جمهورى اسلامى ایران و جهانگردی، مرکز تحقیقات و مطالعات ایرانگردى و جهانگردی، اسفند ۱۳۷۵، ص ۱۰. ۹
(۵) عبدالرحمن ابن خلدون، مقدمهٔ ابن خلدون، ترجمهٔ محمد پروین گنابادی، ج ۲، تهران، انتشارات علمى و فرهنگی، ۱۳۶۶، ص ۱۱۴۶ ـ ۱۱۴۵.
تقویت آداب و رسوم و سنن ملى
جهانگردى امروز دیگر در عمل سادهٔ ‘حرکت؛ منزل گزینی؛ استراحت؛ تفریح و رفع خستگی’ خلاصه نمى شود. در قلمرو ویژهٔ فعالیت هاى فرهنگی، ترازنامهٔ جهانگردى غالباً بسیار درخشان است. جشن هاى نمایشى یا موسیقى که در سراسر اروپا، به ویژه در تابستان ها، برگزار مى شود، نمایشگاه هاى باشکوهى که جهانگردان را به اسلو، پاریس، لندن، برلین، آمستردام و… مى کشاند، دلیلى براى حمایت از انبوه مهاجران فصلى و مسافران است. براى اینکه در مردم انگیزهٔ حرکت به سوى مکان یا شهرى به وجود آید، باید این قبیل گردهمائى هاى فرهنگى را ایجاد نمود.
رویدادهاى فرهنگی، در بین فعالیت هائى که براى جلب جهانگردان صورت مى گیرد، ارزش خاصى دارد بدیهى است که جریان هاى جهانگردى و رویدادهاى فرهنگى در بسیارى از نواحى جهان لازم و ملزوم یکدیگر هستند. هرچند هزینهٔ برگزارى جشنواره هاى موسیقى و رقص و آثار هنرى آوینیون (Avignion)، استاولو (Stavelot)، سالزبورگ (Salzburg)، پراگ (Prague)، و بسیارى جشن هاى دیگر تابستانى از سوى مردم بومى تأمین مى شد، لیکن اگر این جشن ها و جشنواره ها از پشتوانهٔ درآمدهاى چشمگیر جهانگردى محروم شوند، توجیهى براى برگزارى آنها وجود ندارد. وانگهى بیشتر اوقات، علاوه بر شکرت انبوه جهانگردان و ساکنان محلى در این جشن ها، که تأمین کنندهٔ بخش عمده اى از هزینه ها هستند، کمک هاى جنبى دیگرى از سوى مؤسسه هاى محلى (شهرداری، فرماندارى یا دولت) براى برگزارى این نوع گردهمائى هاى فرهنگى ارائه مى شود. به هر حال، جهانگردان منبع مهم تهیهٔ هزینهٔ این جشن ها هستند. بدیهى است که اطمینان از فواید اقتصادى جهانگردی، در سطح محلی، ناحیه اى و ملى کمک هاى مقام هاى دولتى را براى برگزارى جشن ها توجیه مى کند.
نمایش هاى فرهنگى باشکوه و بى شمار دیگرى نیز، تنها به خاطر جهانگردان و نمایاندن جلوه هاى فرهنگ و آداب و رسوم به آنان برگزار مى شود، که البته درآمدهاى جهانگردى تنها منبع براى برپائى آنها است.
جشنوارهٔ مراکش که از سال ۱۹۶۵ به بعد هرساله برگزار مى شود، جنب و جوش فوق العاده اى در سراسر کشور ـ براى آماده سازى گروه هاى هنرمند شرکت کننده در آن ـ به وجود مى آورد. جشن هائى که در این کشور برگزار مى شود، در مورد ثروت عظیم فرهنگی، که همانا مراسم و آداب آن کشور است، به تماشاگران داخلى و خارجى آگاهى هائى مى دهد. این جشنواره ها فرصتى است براى گردهمائى موسیقى دانان، رقصندگان، خوانندگان و همهٔ هنرمندان گوشه و کنار کشور مراکش، وانگهى به برکت همین جشنواره ها است که بسیارى از مراکشیان به غنا و تنوع آداب و رسوم و سنت هاى خود پى مى برند. بدیهى است برداشت هاى فرهنگى از فضائى که چنین جشنواره هائى در آن طرح ریزى و اجراء مى شود بسیار مثبت خواهد بود. از آنجا جهانگردى در خدمت حفاظت و نگهبانى از اصالت فرهنگى و آداب و سنن ملت هاى مورد بازدید است، باید به آن بسیار ارج نهاد.
منزاکونا (Menzacona)، معاون رئیس جمهور زامبیا، خطاب به اعضاء کمیتهٔ اجرائى سازمان جهانى جهانگردی، که در لوزاکا گرد آمدند، چنین مى گوید: ‘ما از میراث ملى خود آگاه هستیم بنابراین تصمیم داریم هرچه بیشتر آن را زنده و تقویت کنیم. مى خواهیم سنت هاى فرهنگى و رقص هاى خود را توسعه دهیم و از آنها هرچه بیشتر و بهتر پاسدارى کنیم. البته براى تقویت و اشاعهٔ ثروت هاى فرهنگى یک ملت، هیچ روشى بهتر از گسترش تسهیلات براى پذیرائى از جهانگردان نیست. (A. Haulot، Tourisme et Environnement، Marabout، Belgique، ۱۹۷۴، p.123)
بدیهى است که برپائى این جشنواره ها و ارائهٔ آنها به جهانگردان تنها جنبه اى از فواید جهانگردى براى محیط فرهنگى زمان ما است.
جا دارد مسئولان و دست اندرکاران امور، با توجه به گستره و غناى فرهنگى ایران زمین، هر سال، به ویژه در ایام نوروز که مقارن با زندگى دوبارهٔ طبیعت و آغاز فصل بهار دل انگیز است، در مکان هاى تاریخی، نظیر شوش یا تخت جمشید که مرکز فرمانروائى سلاطین دادگر و موحد بود، جشنواره هاى بین المللى برپا دارند و با تبلیغات وسیع در سراسر جهان، مسافران و مشتاقان فرهنگ و ادب ایران را در این کشور پذیرا شوند، تا ضمن کسب درآمد ارزى چشمگیر، با ارائهٔ موسیقى و رقص هاى محلی، هنرهاى بومى و برپا داشتن آئین نوروزى نظیر مراسم چهارشنبه سوری، سفرهٔ هفت سین و از طرفى عرضهٔ صنایع دستى گوشه اى از فرهنگ غنى این سرزمین مقدس را به جهانیان معرفى کنند.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    ۳۰ شهریور ۱۳۹۷
    ممنون...
  • nasim
    ۲۹ شهریور ۱۳۹۷
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...