آرامگاه فردوسی طوس

آرامگاه فردوسی بنایی است که طوس و در شمال مشهد در خاک جای ابوالقاسم فردوسی که در سال ۱۳۱۳ هم زمان با آیین های هزاره فردوسی افتتاح شد. طراح این بنای نام برده حسین لرزاده می باشد.


جایگاه کنونی آرامگاه فردوسی

مجموعه فرهنگی باغ آرامگاه فردوسی در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی شهر مشهد، در مسیری منشعب از راه عمومی مشهد به کلات نادری، نزدیک به شهر تاریخی طابران و بقعه تاریخی هارونیه واقع شده است. روستای پاژ زادگاه فردوسی که اکنون فاز نامیده می شود در ۲۸ کیلومتری شرق آرامگاه فردوسی قرار دارد. در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طرح هایی برای گسترش و بهسازی آرامگاه حکیم در دست عمل دارد که در همین زمینه زمین ها و ساختمان های اطراف آرامگاه به تملک این سازمان در می آیند و هرگونه ساخت و ساز تازه در حریم این آرامگاه کلا ممنوع می باشد. با این حال متاسفانه وزارت نیرو در سال ۱۳۸۶ با نصب دکل های بزرگ انتقال نیروی برق دورنمای آرامگاه فردوسی را مخدوش کرده که موجب برانگیختن اعتراض عمومی مردم گردید.


تاریخچه

چنان که مشهور است، پیکر فردوسی را به گورستان راه ندادند و ناچارا او را در باغ خودش درون شهر طابران طوس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رزان به خاک سپردند. خاک جای او زیارتگاه اهل دانش و معرفت بود و با آنکه بارها آن را با خاک یکسان کردند از نو ساخته شد. خبری نه چندان موثق ازساختن اولین بنا بر گور ابوالقاسم فردوسی را به سپهدار طوس در زمان فردوسی، یعنی ارسلان جاذب سپهدارطوس نسبت داده اند که ذکر او در دیباچه شاهنامه آمده است. صد سال بعد از مرگ فردوسی در ۵۱۰ نظامی عروضی گور شاعر حماسه سرای ایران در باغی متعلق به خود شاعر زیارت کرد، و ششصد سال بعد هنگامی که عبیدخان ازبک به تیشهٔ تعصب آن را ویران کرده بود قاضی نورالله شوشتری به شرف زیارت آن نایل آمد. بعدها در ۱۳۰۲ ه‍. ق که میرزا عبدالوهاب خان شیرازی نصیرالدوله (آصف الدوله) والی خراسان بود، به دستور آن مرد ادب دوست گورجای فردوسی به شواهد وآثار و علائمی در باغی درون طوس تعیین گردید و بنایی آجری بر آن ساخته شد. بعد از جنگ جهانی اول که شور و احساسات ملی در ایران بالا گرفته بود، در مجامع و مطبوعات قدرشناسی از فردوسی و لزوم بنای شایسته ای بر سر خاک او مطرح شد. ملک الشعرا بهار که طوس را زیارت کرده و تنها سکویی بی سقف و دیوار به جای بنای آصف الدوله یافته بود،وی در ۱۲۹۹ در هفته نامهٔ نوبهار خود مقاله ای در لزوم بنای آرامگاه نوشت. بعد از تأسیس انجمن آثار ملی در سال ۱۳۰۱، به همت محمدعلی فروغی رئیس انجمن کوشش هایی برای ساختمان آرامگاه آغاز شد. چون نیت این بود که آرامگاه شاعر بزرگ ملی به هزینهٔ مردم و نه از بودجهٔ دولت ساخته شود، در ۱۳۰۴ با نشر بیانیه ای از مردم خواسته شد که اعاناتی برای این منظور به حساب انجمن پرداخت نمایند.

در سال ۱۳۰۵ گروهی از طرف انجمن برای تعیین محل دقیق آرامگاه فردوسی و تهیهٔ طرح آن از تهران به طوس رفتند. آندره گدار رئیس اداره باستان شناسی، مقبره را به شکل اهرام مصر طراحی کرده بود و ساخت این طرح در مراحل اولیه پیش رفته بود اما با مخالفت ذکاءالملک فروغی این طرح تخریب شد تا به جای آن مقبره ای به سبک ایرانی هخامنشی احداث شود. طراحی مقبره مذکور بر عهده حسین لرزاده گذاشته شد. اشعار کتیبه ها به خط استاد عمادالکتاب نوشته شده و سپس بر سنگهای نما انتقال داده شده است. ساختمان آرامگاه در سال ۱۳۱۱ آغاز و در مدت ۱۸ ماه به پایان رسید و برای جشن هزاره فردوسی در سال ۱۳۱۳ فراهم شد. برای تأمین کسری هزینه ۱۶۰۰۰۰ برگ بلیت بخت آزمایی ده ریالی چاپ و از طریق شعبه های بانک ملی ایران توزیع شده بود.

مساحت ساختمان ۹۴۵ متر بود و بهترین حجاران تصاویری از شاهنامه را بر دیوارهایش حک کردند. اما از آنجا که در طراحی بنا محاسبات فنی دقیق لازم به عمل نیامده بود، بویژه به سبب عدم محاسبهٔ مقاومت خاک و مصالح پی، ساختمان آرامگاه از همان سال های نخست شروع به جذب رطوبت و نشست کرد. تعمیرات و مراقبت های سی ساله هم کارگر نیفتاد، و ناچار لزوم تجدید بنای آرامگاه فردوسی مطرح شد. به دستور انجمن آثار ملی در سال ۱۳۴۳ بازسازی بنا با نظارت مهندس هوشنگ سیحون در سال ۱۳۴۷ به انجام رسید.بنای پیشین دارای نمای بیرونی شبیه بنای فعلی بود، اما داخل آن کوچکتر و کم عمق تر و دارای دو ورودی کم عرض شرقی و غربی بود. بنای کنونی، که سعی شده در ظاهر کاملا شبیه بنای پیشین باشد دارای نهصد متر سطح زیربنا، و ساخته شده از بتون و سنگ و کاشی است. بخش فوقانی بنا، که در اجرای اولیه توپر بود این بار میان تهی ساخته شد. سقف داخلی آن هم با کاشی کاری معرق و متأثر از عناصر تزیینی دورهٔ هخامنشی و عصر فردوسی روکاری شد. دیوارهای آن هم تماماً با سنگهایی از منطقهٔ توس نماسازی شد. هیأت کلی بنا آرامگاه کوروش بزرگ در پاسارگاد را تداعی می کند.اینک باغ آرامگاه که حدود شش هکتار مساحت، و یک موزه و کتابخانه دارد، سالانه بیش از یک میلیون زائر و شیفتهٔ فردوسی را می پذیرد. با این همه فضلای اهل ادب ایران این مجموعه را درخور شأن رفیع فردوسی نمی دانند و در صدد توسعه و آبادی آنند.


نظر کاربران
29 نظرثبت شده است
  • فاطمه
    22 سپتامبر 2018
    ممنونننننن...
  • رضا فروتن
    22 سپتامبر 2018
    برای ارسال بار باید تشریف بیرید ترمینال...
  • فرشاد
    21 سپتامبر 2018
    ممنون...
  • nasim
    20 سپتامبر 2018
    یه بار دارم برای زاهدان میخوام بیان درب منزل ازم تحویل بگیرن و رسید بدن کجا باید تماس بگیرم ؟...